27 Ağustos 2023

Pirola ve yaklaşan sonbahar

Yükseğe uzanan gövdeden sağlı sollu çıkan ve baş aşağı bakan beyaz, krem ya da şeker pembesi rengindeki çiçekleri minik zillere benzetilen bir çiçek

1927 yılında bir astroide verilen isim olan Pirola, bundan neredeyse 100 yıl sonra sosyal medyanın gücü ile bir virüsün (BA.2.86) takma adı oluverdi. Sosyal medya hesabında Covid-19’un varyantına “benzersizliği” nedeniyle bu adı takan bilim insanı astoridi işaret etse de, aslında Pirola hayatımıza bir gök cismi olarak girmemişti. Daha bilinen ve eski hali, bir bitkiyi anlatıyor: Kış yeşili.1

Yükseğe uzanan gövdeden sağlı sollu çıkan ve baş aşağı bakan beyaz, krem ya da şeker pembesi rengindeki çiçekleri minik zillere benzetilen bir çiçek.

Ama bu kış güzeli, “sonbahara girerken minik alarm zilleri mi çalıyor?” sorusunu aklıma getiriveriyor.

Pirola, BA.2'nin soyundan geliyor. Çok fazla mutasyonu var. Omicron’a mutasyon zenginliği ile ilgili benzetiliyor, hatta evrimsel sıçrama olduğunu belirtiliyor. Omicron'un ortaya çıkışından bu yana dünyanın tanık olduğu en çarpıcı SARS-CoV-2 türü olarak anılıyor bazı bilim insanlarınca. Bu değişiklikler virüsün bulaştırıcılığını, tedaviye yanıtını ve hastalık şiddetini etkileyebilir.

Bu nedenle, Dünya Sağlık Örgütü ve Hastalıkların Kontrolü Merkezi (CDC) sosyal medyada Pirola olarak adlandırılan bu yeni Covid-19 varyantını yakından izliyor. CDC'nin 23 Ağustos’ta yayımladığı açıklamaya göre2, dünya genelinde 9 adet BA.2.86 varyant dizisi rapor edilmiş: Danimarka (3); Güney Afrika (2); İsrail (1); Amerika Birleşik Devletleri (2) ve Birleşik Krallık (1). Ama yaygınlığını anlamak için bunun çok da anlamı olmadığını biliyorum. Varyantı tespit etmek için aramak gerektiğini biliyoruz. Oysa, ülkelerin çoğunda artık test olanakları sınırlı ve genetik izleme de yapılmıyor. Yine de vakaların birden fazla coğrafyada tanımlanması uluslararası bulaşmanın bir kanıtı olarak değerlendirilebilir.

Bu varyantın önceki varyantlarla karşılaştırıldığında daha ciddi hastalığa neden olup olmayacağını bilmek için henüz çok erken. Ancak, aşılardan, geçirilmiş enfeksiyondan veya her ikisinden dolayı SARS-CoV-2'ye karşı antikorlara sahip olanlardaki antikorların bu varyanttan kaynaklanan ciddi hastalıklara karşı bir miktar koruma sağlamaya devam etmesi muhtemel olarak değerlendiriliyor. İnsanlar BA.2.86 tarafından yeniden enfekte olsalar bile, bağışıklık sistemi iyi durumda olanlarda, bağışıklık hafızasının devreye girmesi ile ağır hastalıktan korunulabilecektir, diye düşünülüyor.  CDC açıklamasında BA.2.86'nın mutasyon profilinin incelenmesi ile Paxlovid, Veklury ve Lagevrio gibi halihazırda mevcut tedavilerin bu varyanta karşı etkili olacağını düşünüldüğü de belirtilmiş.

Bu açıklamada, en çarpıcı taraf güncellenmiş Covid-19 aşılarının ABD genelinde Eylül ortasından itibaren uygulanmaya başlanması gerekliliği ortaya koymasıydı. CDC, bir anlamda, kışa hazırlık planlarını öne çekmiş oldu.

Peki, biz ne durumdayız?

Gelecek hafta sonbaharın ilk günlerine merhaba diyeceğiz. Sonbahar, sağlık sistemi için önemli yükler getirebilir. Solunum yolu virüslerinin sevgili ayı ve üstelik kalabalık yaşamın en önemli alanlarından biri olan okulların zilleri de bu dönemde çalıyor. Soğuk kış aylarında havadaki nem eksikliği, solunum sistemimizdeki koruyucu örtünün bütünlüğünü etkileyecek ve üstelik virüslerin insan konakçısı dışında daha uzun hayatta kalmasına olanak sağlayacak.

Okul sağlığı çalışmalarının hemen başlatılması gerekiyor. Okul sağlık ekibi için güçlendirmeler önerildi biliyorum. Hayata geçirildi mi? Komisyonlar toplanıyor mu?

Maske takma, el yıkama ve diğer bulaş yollarına yönelik önlemler ile ilgili yapmamız gerekenler var. Virüs ile ilgili en iyi olduğumuz bilgi, bizim de en güçlü yönümüz. 

Yaşlılar ya da bağışıklık sistemi zayıf kişilerden başlayarak nasıl bir aşı önerimiz olacak?

Güncellenmiş aşılar ülkemizde olabilecek mi?

Okullara, yaşlı bakımevlerine test desteği planlanıyor mu?

Yeni bir büyük dalga istemiyorsak, hazırlıklı olmalıyız.


Kaynaklar

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/1082_Pirola
  2. https://www.cdc.gov/respiratory-viruses/whats-new/covid-19-variant.html

Pınar Okyay kimdir?

Prof. Dr. Pınar Okyay, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı başkanıdır. 

Pınar Okyay, 1983'te Bornova Anadolu Lisesinden, 1989'da Ege Üniversitesi Tıp Fakültesinden ve 1993'te Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Halk Sağlığı Bölümünden mezun oldu. 

Halk sağlığında epidemiyoloji, sağlık araştırma yöntemleri, araştırma ve yayın etiği, biyoistatistik, kadın sağlığı ve afet ağırlıklı çalışmaktadır. 

Üniversite hastanesi başhekim yardımcılığı, Özdeğerlendirme Kurulu başkanlığı; 2016-18 döneminde Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER) Yönetim Kurulu üyesi; 2018 Kasım 2021 Temmuz döneminde HASUDER'in Yönetim Kurulu başkanlığı yaptı.

Halen HASUDER Toplumsal Cinsiyet ve Üreme Sağlığı ile Afetler Çalışma Gruplarında çalışmaktadır. Sağlık Bakanlığı Tıpta Uzmanlık Kurulu TUKMOS ve Halk Sağlığı Yeterlilik Kurulu Denetleme Komisyonu üyesi. 

2020 Nisan -2021 Mayıs tarihleri arasında Sağlık Bakanlığı COVID-19 Bilimsel Danışma Kurulu üyeliği görevini yürüttü. 

Türk Tabipleri Birliği (TTB) bünyesinde TTB Halk Sağlığı Kolu başta olmak üzere çeşitli görev gruplarında yer almaktadır. 

Aydın Tabip Odası üyesidir; yönetim kurulu üyeliği yapmıştır; halen TTB Delegesidir. 

Bir kitapsever, gezgin ve T24 İnternet Gazetesi haftalık köşe yazarıdır.

Yazarın Diğer Yazıları

Karantina Adası

Pandemi bize bulaşıcı hastalıklarla bilimle mücadele etmenin ne kadar önemli olduğu bir kez daha ortaya koydu. Karantina Adası bu bilimsel yaklaşımın bir tanığı olarak orada, haklı gururla duruyor

Dünya Sağlık Örgütü: "Küresel Sağlık Başarıları 2023 - Umut duymak için nedenler"

Bakalım 2023 yılı içerisinde DSÖ'nün tanımladığı başarılar neler

Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır!

Evet, Cumhuriyeti kuranların hayal ettikleri yerde değiliz. Ama artık bir Cumhuriyet vatandaşıyız, kul değiliz. İstediğimiz kadar çekilelim hatta koza örelim; gün gelip dışarıya çıkacağız