24 Nisan 2024

İstanbul Havalimanı’na "holding" ortak geldi

İGA Havalimanı A.Ş. neden böyle bir operasyona gerek duydu?

İstanbul Havalimanı

İstanbul Havalimanı, on bir yıl önce yola 5 ortakla çıktı. Daha doğrusu 2013’te açılan ihaleye 5 şirketten oluşan bir konsorsiyum olarak katıldılar. (Hatta “beşli çete” ifadesi de bu yapının yani beş şirketten oluşan konsorsiyumun, “beşli ortaklık” diye anıla anıla  medya ile siyaset mecralarında sık kullanımıyla yerleşti.)

Kalyon, Cengiz, Limak, Mapa, Kolin şirketlerinin oluşturduğu İGA A.Ş., İstanbul Havalimanı’nın hizmete açılmasını izleyen dönemde  birer birer hisselerini satıp çıkmasıyla iki ortaklı bir şirket haline geldi.

Geçtiğimiz hafta önemli bir gelişme oldu:

Eylül 2022’den bu yana Kalyon ve Cengiz ortaklığındaki İGA A.Ş.’nin yönettiği İstanbul Havalimanı’na yeni bir ortak katıldı. “Yeni bir ortak”  ifadesi yanıltıcı olmasın. Dışarıdan ve bilinmeyen bir ortağı kastetmiyorum. Bilakis İGA Havalimanı A.Ş., kendi bünyesinden bir holding doğurdu.

O holdingin ve yeni ortağın adı İGA Holding A.Ş

İGA Havalimanı A.Ş.’nin mevcut 2 ortağı; Kalyon Havacılık ile Cengiz İnşaat, geçen ay İGA Holding A.Ş adlı yeni bir şirket kurdu. Paylarının bir kısmını, yeni kurdukları holdinge devredip bu holdingi, İGA Havalimanı A.Ş şirketine 3. ortak olarak aldılar.

İlgi çekici bir operasyon olduğu kesin. Biraz da karışık görünüyor.

Vatandaş için karışık olan bu tabloda asıl önemli olan, bu yeni ortaklık yapısındaki perde arkası amaçların ne olduğu.

Adım adım gidelim:

- 15 Mart 2024: Cengiz İnşaat ile Kalyon Havacılık şirketleri 10 milyon TL sermaye ile İGA holding A.Ş. adlı bir şirket kurdu. İGA Holding’in kuruluşu hemen Ticaret Sicil Gazetesi'nde yayımlandı.

-10 Milyon sermaye: 10 milyon TL sermayenin 5.5 milyon TL’lik kısmı Kalyon Havacılık, 4,5 milyon TL’lik kısmı da Cengiz İnşaat tarafından karşılandı.

-Holding’in büyük ortağı Kalyon: Büyük ortağın Kalyon Havacılık olduğu İGA Holding’de yönetim kurulu, şu 4 isimden oluştu: Cemal Kalyoncu, Mehmet Cengiz, Uğur Cengiz, Mehmet Kalyoncu.

-16 Nisan 2024: İGA Havalimanı A.Ş.’nin Ticaret Sicil Gazetesi'nde yayımlanan kararı ile şirketin ortaklık yapısının değiştiği duyuruldu. Buna göre kısa süre öncesine kadar iki ortaklı olan İGA Havalimanı A.Ş.’nin yeni ortaklık yapısı, şöyle oldu:

Yeni ortak yeni sahip

-Cengiz İnşaat’ın yüzde 45 olan payı, yüzde 25,65’e düştü.

-Kalyon Havacılık’ın yüzde 55 olan payı, yüzde 31,55’e düştü.

-İGA Holding’in yüzde 0 olan payı yüzde 43’e yükseldi.

Amaç İGA'yı ekonomik krizden korumak

Son ortaklık yapısına bakıldığında, İGA Havalimanı A.Ş. adlı şirketin büyük hissedarının artık Kalyon değil, Kalyon ile Cengiz’in birlikte kurduğu İGA Holding A.Ş. olduğu anlaşılıyor.

Peki İGA Havalimanı A.Ş. neden böyle bir operasyona gerek duydu?

Bu sorunun bilmediğimiz daha farklı yanıtları kuşkusuz olabilir. Ama Ticaret Sicil kayıtlarına ve holding kurulurken kamuoyuna ilan edilen amaç ve konulara bakılırsa, ilk amaç İGA Havalimanı A.Ş.’yi  ekonomik krizden korumak.

Yeni holdingin 15 Mart’ta yayımlanan ana sözleşmesi ve amaçlarına bakalım:

Cengiz ile Kalyon’un yeni kurduğu holdingin  amaç ve konusu şöyle aktarılıyor:

"Milli ekonomi" vurgusu

“Esas amacı, kurulmuş ve kurulacak şirketlerin sermaye ve yönetimine katılarak, bunların yatırım, finansman, organizasyon ve yönetim meselelerini toplu bir bünye içinde ve ekonomik dalgalanmalara karşı yatırımların güvenilirliğini arttırmak ve böylece şirketlerin sağlıklı şekilde ve milli ekonominin gereklerine uygun olarak gelişmelerini ve devamlılığını teminat altına almak ve bu amaca uygun ticari, sınai ve mali girişimlerde bulunmak.”

Yukarıda detayları aktardım. Büyük bir ticaret ve sermaye operasyonu kapsamında holding kurulur kurulmaz, aynı şirket ortakları tarafından İGA Havalimanı’nın büyük ortağı haline getirildi. Dolayısıyla, yeni holdingin İstanbul Havalimanı’nı işleten şirketin finansman meselesine el attığı söylenebilir. Tabii bu holding, İGA Havalimanı A.Ş.’nin bugüne kadar yapamadığı neyi yapacak, onu bilmiyoruz ya da ileride göreceğiz.

Ama bu noktada, İstanbul İGA Havalimanı’nın 2018, 2019, 2020 yıllarına ilişkin 1 milyar 195 milyon euro tutarındaki kira borcunun 2042 ve 2043 yıllarına ertelendiğini hatırlamakta yarar var.

"Ölme eşeğim ölme" ertelemesi

İki yıl önce CHP İzmir Milletvekili Atila, KİT Komisyonu’nda İstanbul Havalimanı’nın kira borçlarının ertelenip ertelenmediğine ilişkin sorusu, dönemin DHMİ Genel Müdürü Hüseyin Keskin tarafından şöyle yanıtlanmıştı:

 “Görevli şirket tarafından 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ait kira ödemelerinden 1 milyar 195 milyon avro tutarındaki kısmının ötelenmesine, ötelenen kira bedellerine Hazine Müsteşarlığınca belirlenen uzun vadeli Eurobond üzerinden hesaplanacak faizin yansıtılarak KDV’si ile birlikte işletme süresinin 24’üncü ve 25’inci yılları olan 2042 ve 2043 yılı kira ödemeleri ile birlikte ödemesine karar verilmiştir.”

Eğitim ve sağlık vakıflarına ortak olabilecek

Bir ay önce kurulan İGA Holding’in ana sözleşmesinde şirketler hukuku, yatırım ve finansman ile ilgili kapsamlı yetkiler yer alıyor. Ama bütün bunların arasında çok dikkat çekici bir madde daha göze çarpıyor.

“Sosyal Faaliyetler” başlıklı H maddesine göre, İGA Holding, genel kurul kararı alarak kendi asıl amaç konusunu aksatmayacak şekilde eğitim ve sağlık amaçlı vakıflar kurabilecek. Daha çarpıcı olanı şu: Bu amaçla kurulmuş olan vakıflara katılabilecek.

Yani İstanbul Havalimanı’nın finansman problemleri için, şirketin ekonomik güvenliği için kurulmuş görünen bir holding olan İGA Holding, örneğin eğitim amacıyla kurulmuş bir vakıf olan  TÜRGEV’e ya da sağlığı gözeten örneğin LÖSEV’e değil elbette ama yönetimini iktidarın atadığı  YEŞİLAY’a katılabilecek. Listeyi uzatmak mümkün. Bu böyledir demiyorum ama hazırlanıp yayımlanmış olan ana sözleşme bu imkanı tanıyor. Dolayısıyla bu holdingin kuruluşunda kamuoyuna açıklanmayan bir çok gölgeli unsur mevcut.

Bu kadar detayı neden yazdım. Çünkü bu havalimanı yapılırken milyonlarca ağaç kesildi. İnşaatında onlarca işçi öldü. Şirketin devlete olan milyarlarca liralık borcu onlarca yıl ötelendi. Sahibi özel şirketler olsa da başından sonuna kamu yararı ve kamu kaynaklarını ilgilendiren bir projedir İstanbul Havalimanı. Dolayısıyla bu projenin finansmanı için kurgulanan şirket operasyonlarını bilmek de vatandaşların hakkı.

Çiğdem Toker kimdir?

Çiğdem Toker, Diyarbakır'da doğdu. Denizli Lisesi'nden mezun oldu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi. Gazeteciliğe üniversite öğrencisiyken Anka Ajansı'nda başladı. Günaydın, Ankara Ulus gazetelerinde, Nokta dergisinde stajlar yaptı.

Anadolu Ajansı'nın sınavlarını (1988) kazanarak, adliye, Devlet Güvenlik mahkemeleri (DGM), yüksek yargı muhabiri olarak çalıştı. 1990- 1993 yıllarında haftalık Ekonomik Panorama dergisinde; sonrasında da kesintisiz 15 yıl Hürriyet Gazetesi Ankara Bürosu'nda ekonomi muhabiri olarak görev yaptı. Burada maliye, vergi, özelleştirme, enerji, rekabet politikalarını izledi. 1994 ve 2001 ekonomik krizlerini, IMF ile ilişkileri, kriz kapsamında çıkarılan kanunların TBMM'deki yasama süreçlerini haberleştirdi. Çeşitli ülkelerde Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası toplantıları muhabir olarak takip etti.

Habertürk gazetesinin ilk Ankara temsilcisi olarak gazetenin Ankara bürosunu kurdu. İstifa ederek ayrıldı. İnternet gazetesi T24'ün ilk yayınlarında OECD'nin "Futbolda Kara Para Aklama" raporunu konu alan dizi yazısıyla yer aldı. Köşe yazarı ve Ankara Temsilcisi olarak çalıştığı Akşam gazetesinden, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nun (TMSF) el koyma sürecinde kendi isteğiyle ayrıldı.

2013- 2018 yılları arasında Cumhuriyet gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. Gazetenin sahibi konumundaki Cumhuriyet Vakfı yönetimi değiştikten sonra kendi isteğiyle ayrıldı. 2018'de katıldığı Sözcü gazetesindeki yazılarına 2022 Kasım ayında 'küçülme' gerekçesiyle son verildi. Fox TV kanalında yayımlanan "Orta Sayfa" adlı haber programında yorumcu olarak yer alıyor.

Eleştirel finans haberciliği olarak da tanımlanan yazıları hakkında kimileri astronomik, çok sayıda manevi tazminat davası açıldı. Konusu bir imar haberi olan yazısı hakkında hapis cezası istemiyle yargılandı. Kamu ihaleleri ve şirketleri konu alan çok sayıda yazısı da Sulh Ceza hâkimlikleri kararlarıyla erişime engellendi.

Kitapları

- Adım da Benimle Beraber Büyüdü- Abdüllatif Şener, Doğan Kitap, 2008

- "Türkiye'de Sağlıkta Kamu Özel Ortaklığı - Şehir Hastaneleri" kitabına makale katkısı, İletişim Yayınları, 2018

- Kamu İhalelerinde Olağan İşler - Tekin Yayınevi, 2019

Ödülleri

- İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi "En Başarılı İktisat Muhabiri Ödülü" (1995)

- Sabah Gazetesi "Muammer Yaşar Bostancı Haber Yarışması Büyük Ödülü" (1997)

- Türkiye Ziraat Odaları Birliği "Basında Tarım Ödülü" (2000)

- Milliyet Gazetesi "Abdi İpekçi Barış ve Dostluk Ödülü" – "Taksiyarhis'in Zehra Teyzesi" başlıklı röportaj (2001)

- Türkiye Gazeteciler Cemiyeti- TGC "Sedat Simavi Gazetecilik Ödülü" |"Evcil'in Dönüşü" dosyası – (2005)

- European Press Prize "The Mystery of the Secret Funds" – "Yorumcu Ödülü"nde kısa liste (2015)

- Halkevleri "Basın Ödülü" (2016)

- Uluslararası Şeffaflık Derneği Ödülü (2016)

- İstanbul Tabip Odası "Basında Sağlık Ödülü" (2016, 2018 ve 2019)

- TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi "Emre Madran Koruma Ödülü" (2017 ve 2019)

- Eskişehir - Bilecik Tabip Odası "Halk Sağlığı Ödülü" (2017)

- ÇGD "Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Ödülü" (2017)

- ÇGD Bursa Şubesi "Meslekte Dayanışma Ödülü" (2018)

- Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü "Uluslararası Cesaret Ödülü - Kısa liste" (2018)

- Sedat Simavi Gazetecilik Ödülü – "Kamu İhalelerinde 21/b Usulü" dosyası- (2018)

- Türk Üniversiteli Kadınlar Derneği "Önder Kadınlar Ödülü" (2019)

- Rekabet Derneği "Adil Rekabete Katkı Ödülü" (2019)

- TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası "Hasan Balıkçı Onur Ödülü" (2020)

- Halkevleri Dayanışma Ödülü (2020)

- Ankara Tabip Odası – "Şehir hastanelerinin ekonomi politiğini tüm gerçekliğiyle ortaya koyarak kamuya ve sağlık çalışanlarına etkilerini görünür kılan haberleri" nedeniyle (2021)

- TMMOB Şehir Plancıları Odası - Kent Planlama Basın Ödülü (2021)

- İzmir Gazeteciler Cemiyeti "Hasan Tahsin Basın Özgürlüğü Ödülü" (2021)

- SES Eşitlik ve Dayanışma Derneği "Yılın Kadınları" Ödülü (2021)

- Alanya Gazeteciler Cemiyeti - Ulusal Basında Yılın Gazetecisi Ödülü (2021)

 

Yazarın Diğer Yazıları

TÜİK enflasyonu nasıl hesaplıyor?

TÜİK’in madde fiyat listesini durdurmasının ardından, yargının buna karşı verdiği kararlar normal bir hukuk devletinde bağlayıcı olmalıydı. Ancak burası normal bir hukuk devleti olmasa gerekti ki, TÜİK Anayasa ve yasaların yargı kararlarının bağlayıcılığını emreden hükümlerini dikkate almayarak veri karartma işlemini sürdürdü

Avrupa’da kara para kuralları katılaşıyor

Şu anda TBMM’de görüşmeleri süren kripto varlık yasası çıksa, bu yasanın çıkması karşılığında OECD nezdindeki FATF (Mali Eylem Görev Grubu) Türkiye’yi “gri liste”den çıkarsa, Türkiye kara para ile mücadele sorunlarını çözmüş mü olacak? Hayır

İGA Holding'e dev sermaye, patronlarına teşvik

İGA Holding'in yurt dışı şirket operasyonlarına katılmasıyla sağlanacak kamusal yarar, vazgeçilen vergilere ve ödemelere değecek mi?