09 Ocak 2024

Ek vergi davalarında son gelişmeler; gözler İstanbul 1. Vergi Mahkemesi'nin Anayasa Mahkemesi'ne yaptığı itiraz başvurusunda

AYM karar vermeden mahkemelerin verdikleri ret kararları kesinleşirse ne olur?

Değerli okurlar, deprem nedeniyle getirildiği ifade edilen ve kamuoyunda "deprem vergisi" olarak da anılan tek seferlik "ek vergi" tahakkukunu çoğu kurumlar vergisi mükellefi ihtirazî kayıtla beyan etti ve düzenlemenin Anayasaya aykırı olduğu iddiası ile dava açtı.

Ek vergi hangi matrahlar üzerinden hesaplandı?

Ek vergi, 7440 sayılı Torba Kanunun 10 uncu maddesinin 27'nci fıkrasıyla ihdas edilmişti ve kurumlar vergisi mükelleflerinin 2022 yılına ilişkin kurumlar vergisi beyannamelerinde beyan ettikleri indirim ve istisnalar ile Kurumlar Vergisi Kanununun 32/A maddesi kapsamındaki teşvik belgeli yatırımlar üzerinden hesaplanan indirimli kurumlar vergisi matrahları üzerinden yüzde 10 (iştirak kazancı istisnasında yüzde 5) oranında tahakkuk ettirilmişti.

Düzenlemede, ek vergi kapsamına giren istisna ve indirimler tek tek sayılmamış, ek vergiye tabi olmayan istisna ve indirimlerin sayılması yoluna gidilmiş bulunuyor. Bunun şu açıdan önemi var: Eğer ek vergi düzenlemesi, hangi istisna veya indirim için dava açılmış olursa olsun, ek vergiye ilişkin hüküm genel olarak iptal edilirse (istisna ve indirimler bakımından hüküm tek olduğu için bunun aksi bir olasılık zaten mümkün olamaz, örneğin Anayasa Mahkemesi "hükmü emisyon primleri yönünden iptal ediyorum" şeklinde karar veremez), iptal davasına vesile olan davanın açıldığı konu ile sınırlı olmaksızın tüm kapsama giren istisna ve indirimler açısından sonuç yaratır. Çünkü tüm bu istisna ve indirimlerin yasal dayanağı ortadan kalkmış olur.

Anayasa Mahkemesince soyut ve somut norm denetimi nasıl yapılıyor? Ek vergide hangi yol kullanıldı?

Anayasamıza göre kanunların Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilme hakkı Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere ait bulunuyor. Bu başvuru yoluna "soyut norm denetimi" deniyor.

Bu düzenlemeye yönelik dava açmaya yetkili olanlar tarafından bir iptal davası açılmadı. Cumhurbaşkanı ile iktidar partisinin iptal davası açmayacakları kesindi, ancak bu tür düzenlemeler için genelde iptal davası açan Ana Muhalefet Partisi CHP'nin dava açmamasını ilginç buluyorum. Demek ki çok az da olsa iktidar ve muhalefet bazı konularda uzlaşabiliyor.

CHP ek motorlu taşıtlar vergisi için iptal davası açtığı halde ek kurumlar vergisi için açmadı. Her ikisi de deprem gerekçesiyle ihdas edildiğine göre bu farklı yaklaşımın gerekçesi, ek kurumlar vergisi mükellefinin, istisna ve indirimlerden yararlanan, bu nedenle düşük vergi ödeyen kurumlar olması olabilir.

Sonuç itibariyle "iptal davası" yolu kullanılmadığı için geriye "somut norm denetimi" olarak adlandırılan "itiraz yolu" kaldı.

İtiraz yolunda, bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakabiliyor.

İşte ek vergi yönünden 2022 yılı kurumlar vergisi beyannamelerini ihtirazî kayıtla veren kurumlar bu yolu kullanarak dava açabildiler.

Bu yolun sonuç verebilmesi için en azından bir mahkemenin ek vergi düzenlemesini Anayasaya aykırı görmesi veya davacıların ileri sürdüğü Anayasaya aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması gerekiyor. Bu durumda ilgili mahkeme Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakıyor.

Ek vergi davalarında vergi mahkemelerinin yaklaşımı ne yönde oluştu?

Şu ana kadar açılan davalarda, bizim bildiğimiz biri dışında vergi mahkemeleri, davacıların Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi bulmadılar ve tahakkuk eden vergide yasal herhangi bir isabetsizlik bulunmadığı sonucuna vararak davaların reddine karar verdiler.

İstanbul 1.Vergi Mahkemesi Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi buldu!

Şu ana kadar bizim bilgimiz dahiline giren tek farklı yaklaşım, ek vergi düzenlemesine ilişkin 7440 sayılı Kanun'un 10/27. maddesinin iptali istemiyle somut norm denetimi yoluyla İstanbul 1. Vergi Mahkemesi'nin Anayasa Mahkemesi'ne başvurması oldu. Dikkatinizi çekmiştir, Mahkeme, maddenin tümünün iptali istemi ile başvuru yapmış bulunuyor. Anayasa Mahkemesi başvuruyu E.2023/169'a kaydederek esastan incelenmesine karar verdi.

Bu gelişme gerçekten övgüye değer, çünkü bu başvuru da olmasa konunun Anayasa Mahkemesi (AYM) gündemine taşınması belki de hiç mümkün olmayabilecekti. Şimdi Anayasa Mahkemesince iptal kararı verilip verilemeyeceğini tabii ki bilemeyiz, ancak konu hakkında artık AYM tarafından bir karar verileceğinin kesinleştiğini memnuniyetle söyleyebiliriz.

Bu karara karşı mahkemelerin tutumu ne oldu?

Maalesef bu karara rağmen mahkemeler bekletme kararı vermeden davaların reddi yönündeki yaklaşımlarını sürdürdüler/sürdürüyorlar.

Kişisel beklentim, konunun itiraz yoluyla AYM gündemine taşınması sonrasında vergi mahkemelerinin ve davayı istinaf yoluyla inceleyen bölge idare mahkemelerinin AYM tarafından karar verilinceye kadar bekletme kararı almaları yönündeydi.

Şu ana kadar benim bildiğim tek bir mahkeme (İstanbul 8.Vergi Mahkemesi), bakmakta olduğu  davalarda, AYM tarafından bir karar verilmesinin beklenilmesi gerektiği yönünde  kararlar veriyor.

İlgili kararın gerekçesi aynen şöyle:

"…duruşma günü tayin edilip duruşma davetiyeleri taraflara tebliğ edildikten sonra ortaya yeni bir hukuki durum çıktığı, 7440 sayılı Kanun'un 10/27. maddesinin iptali istemiyle somut norm denetimi yoluyla İstanbul 1. Vergi Mahkemesi'nce Anayasa Mahkemesi'ne başvurulduğu ve söz konusu dosyanın Anayasa Mahkemesi'nde 2023/169 esasına kayıt aldığı görülmüştür.

Bu durumda, dava konusu kurumlar ek vergisinin dayanağı olan söz konusu Kanun maddesinin Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla somut norm denetimiyle açılan davanın Anayasa Mahkemesi'nde derdest olduğu, Anayasa Mahkemesi'nin vereceği kararın doğrudan işbu davanın sonucuna etki edeceği anlaşılmış olup bu sebeple, söz konusu dosyada Anayasa Mahkemesi tarafından bir karar verilmesinin beklenilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır."

İnsanı umutlandıran gerçekten önemli bir karar! Umarım diğer mahkemeler de bu doğrultuda karar verirler…

AYM karar vermeden mahkemelerin verdikleri ret kararları kesinleşirse ne olur?

AYM İstanbul 1. Vergi Mahkemesinin itiraz başvurusunu görüşmeden mahkemelerin verdikleri red kararları kesinleşirse, bu kişiler bakımından yargı süreci tükenmiş olur. Yani sonradan AYM iptal kararı verse bile bu kişiler iptal kararından yararlanamazlar.

Bu nedenle AYM'nin konuyu bir an önce gündemine almasını umuyorum.

Erdoğan Sağlam kimdir?

Erdoğan Sağlam Ankara'da doğdu, ancak nüfusta doğum yeri olarak Çorum görünüyor.

Liseyi İstanbul Maliye Okulu'nda yatılı okudu. Böylece mesleğe çok erken bir giriş yaptı. Ardından Ankara Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat Bölümü'nü bitirdi. Üzerinde lise ve fakülteyi ikincilikle bitirmek gibi bir lanet vardır. En birinci ikincidir.

Üniversiteyi bitirmesinin ardından Maliye Bakanlığı Hesap Uzmanlığı Kurulu sınavını kazandı. Yedi yıl Hesap Uzmanı olarak çalıştıktan sonra 1994 yılında ayrılarak özel sektöre geçti. Bir yıl süreyle bir şirketler grubunun mali işler direktörlüğünü yaptı.

İzleyen dönemde uluslararası danışmanlık ve denetim şirketlerinden BDO Türkiye'ye (Denet) katıldı. Halen ortak ve yönetim kurulu üyesi olarak faaliyetine devam ediyor. Eşini ve işini çok seviyor.

Başta Vergi Konseyi ve TÜSİAD olmak üzere pek çok mesleki sivil toplum kuruluşunun vergi çalışmalarına katkıda bulunuyor.

2003 -2010 yılları arasında ve 2020 yılında Milliyet gazetesinde, çalışma hayatı boyunca mesleki dergilerde vergisel konularda çok sayıda makalesi yayımlandı. Mayıs 2020'den itibaren T24'te yazmaya başladı.

Teknik bir kitap yazmak istemediği için henüz bir kitabı yok. İleride en azından bir şiir kitabı, bir de polisiye roman yazmak istiyor. Yeminli mali müşavirlik ve bağımsız denetçilik lisanslarına sahiptir.

 

Yazarın Diğer Yazıları

Gıda maddelerinde yorum yoluyla KDV oranı artırılmak isteniyor

Lokanta ve kafe gibi yerlerde satılan gıda maddeleri için yüzde 10 KDV uygulatılmak isteniyorsa, bunun yolu böyle zorlama yorumlarla değil, Cumhurbaşkanı kararı ile oranı artırmaktır. Eğer bu düzenlemede ısrar edilirse iptal edilme olasılığı çok yüksektir.

Kurumlar vergisi oranında imalatçılara ve ihracatçılara sağlanan 1 ve 5 puanlık indirim uygulamalarının yarattığı sorunlar

2023 yılı kurum kazançlarının beyanı ile ilgili en çok tartışılan, dolayısıyla ihtirazî kayda konu edilmesi muhtemel konuların başında 1 ve 5 puanlık kurumlar vergisi indirim uygulaması geliyor

Kurumlar vergisi beyan dönemi başladı

Beyannamelerin bu ay sonuna kadar verilmesi ve ödemesinin de en geç ayın son günü yapılması gerekiyor