İşlek sokakların boş duvarlarına çizdiği çarpıcı, politik ve hiciv dolu grafitilerle savaşı, şiddeti, kapitalizmi ve eşitsizliği eleştiren siyasi aktivist Banksy, otuz yılı aşkın süredir otoriteye meydan okuyan, tüketim kültürünü alaya alan, kamusal alanları dokunaklı tuvallere dönüştüren gizemli biri!
Banksy sadece ülkesinde değil, yer yer Dünyanın farklı bir köşesinde de bir anda ortaya çıkarak çizdikleriyle küresel tartışmaları alevlendiren, eserleri ciddi talep görürken kimliğini gizli tutan, para ve ün kazanma yerine haksızlığa, eşitsizliğe, adaletsizliğe karşı koyan bir sanatçı.
1990'ların başlarında kalabalık sokakların boş duvarlarına gecenin ıssız saatlerinde çizdikleriyle ortaya çıkan, günlük politik gündemi kendine özgü şablon tekniği ve sosyal eleştiriyle harmanladığı hicivli mesajlarıyla yorumladığı için sınırlar ötesinde bile bilinen bir grafiti sanatçısı olarak ün kazanan Banksy'nin 1974 yılında İngiltere'nin Bristol şehrinde doğduğu sanılıyor.
Kimliğini hem gizemli olmak hem de yaptıklarının yasal sonuçlardan kaçınmak için kasıtlı olarak gizli tutan sanatçının çizgilerinde sıklıkla siyasi temalar yer alıyor.
Banksy’nin ilk yılları
Son yüz yüze röportajını 2003 yılında veren Banksy, 1980'lerde İngiltere’nin Bristol şehrinde, işçi sınıfının yaşadığı, bakımsız ve yabancılara karşı misafirperver olmayan beyazlarla dolu Barton Hill Bölgesinde babasının çocukken çok kötü dövüldüğünü söylemiş. Son derece zor şartlarda üç siyahî ailenin yaşadığı ortamda ilk denemesini yapmaya karar verdiğini grafiti sanatçısı-yazar Felix Braun'a anlatan Banksy, o yıllarda çizdiklerine “Robin Banx” olarak imza atıyormuş. İsmi kısa sürede Banksy'ye dönüşmüş; dediğine göre gangster çağrışımı yapan “Banksy” ismi hem akılda kalıcıymış hem de duvara yazılması kolaymış.
Hakkında anlatılan ve sık tekrarlandığı için şehir efsanesine dönüşen yazılanlara göre bir keresinde 18 yaşındayken, bir grup arkadaşıyla birlikte tren üstüne çizim yaparken aniden gelen polislerden kaçamayan Banksy, bir saatten fazla bir süre boyunca üzerine motor yağı sızan damperli bir çöp kamyonun altında saklanmış. Kamyonun altında saklanıp polislerin konuşmalarını dinlerken, boyama süresini kısaltmak gerektiğini fark etmiş ve bunu yakıt deposunun altındaki şablonlu plakayı örnek alarak yapabileceğini düşünmüş. İşte o günden sonra şablonu önceden hazırlanmış eserlere imzalar atmaya başlamış.
Arkadaşı yazar Tristan Manco'ya “ilk şablonumu kestiğim anda çizgimin gücünü hissettim; işin politik yönünü de sevdim demiş ve eklemiş; tüm grafitiler düşük seviyeli bir muhalefettir!
O günden sonra devrimleri başlatmak ve savaşları durdurmak için kullanılacak şablonların tarih sahnesindeki yeri genişlemeye hazırmış.
Sergi girişimleri
Banksy, 1990'ların başında Bristol'ün DryBreadZ Crew (DBZ) grubunun bir üyesi olarak, Kato ve Tes olarak bilinen iki sanatçıyla birlikte serbest grafiti çizimlerine başlamış. Yerel sanatçılardan ilham alan Banksy'nin çalışmaları Nick Walker, Inkie ve 3D ile birlikte Bristol’da isyan ateşinin bir parçası olmuş. Bu yıllarda eserlerini satmaya başlayan Banksy, sonrasında menajeri olacak fotoğrafçı Steve Lazarides ile tanışmış.
Banksy'nin ilk "iç mekân" sanat sergisi, 1998'de Bristol'ün Easton semtindeki bir dairede gerçekleşmiş ve burada çoğunlukla tuval üzerine akrilik eserler sergilemiş. Özellikle "Love Is In The Air" adlı eseri gelecekte yapacaklarının erken bir versiyonu olduğu sonradan anlaşılmış.
Banksy'nin bilinen ve günümüze kadar korunmuş ilk büyük duvar resmi "The Mild Mild West", 1999 yılında Bristol'deki Stokes Croft'ta bulunan eski bir avukatlık bürosunun reklamlarının üstünü kaplamış. Resimde, o yılın başlarında polis ile Bristol gençleri arasında yaşanan bir olaya gönderme yaparak üç çevik kuvvet polisine molotof kokteyli atmak üzere olan oyuncak ayı tasvir etmiş.
Banksy'nin bilinen ve günümüze kadar korunmuş ilk büyük duvar resmi 1999 yılında Bristol'de çizilmiş
İkinci sergisinde müzayede rekoru
Banksy 2000 yılında “Severnshed” adıyla Bristol'deki Seven Shed isimli tipik İngiliz barında bir sergi gerçekleştirmiş. Burada, “Avon ve Somerset Polis Teşkilatı” , “Ayın Playmati” ve “Basit Zekâ Testi” gibi erken dönem eserlerini ilk kez sergilemiş. Bu eserlerden bazıları birkaç yıl sonra rekor fiyatla müzayede salonlarında boy göstermiş.
Bu yıllarda eserlerini çok kısa sürede tamamlamak için tümüyle şablon tekniğine yönelen Banksy, bu tekniği sayesinde sokaklara kazandırdığı eserlerini daha hızlı, gizli ve verimli bir şekilde üretebilmiş.
Banksy'nin şablon çalışmaları genellikle çarpıcı ve mizahi görüntüler içermesinin yanında bunlar bazen sloganlarla da eşleştirilmiş. Verilen mesajlar genellikle savaş, kapitalizm ve kurulu düzen karşıtlığı olmuş! Çizgilerinde genellikle maymun ve fare gibi hayvanların yanı sıra polisler, askerler, çocuklar ve yaşlılar da yer almış. Kullandığı karakterler belirli bir temayı, vermek istediği mesajı ve ifade etmek istediklerini topluma iletmek adına tekrar tekrar kullanılmış.
Banksy adı kısa süre içinde Bristol sınırlarını aşmış; Londra'da da adından söz edilmeye başlanmış.
Sokak sanatçısının Londra sergileri
Banksy'nin ilk Londra sergisi 2001 yılında Rivington Caddesi'nde, kendisi gibi sokak sanatçılarıyla bir tünelde bir araya gelmesiyle gerçekleşmiş. Banksy bu sergiyi hazırlarken tulum giydiklerini ve beyaza boyadıkları duvardaki çizimlerini 25 dakika içinde bitirdiklerini söylemiş.
Kurulumu neredeyse bedavaya mal olan açılışa yaklaşık 500 kişi gelmiş; bir inşaat alanından alınan panolar sayesinde yoldan geçenler etkinlikten haberdar edilmiş. Bu arada bir minibüsten yükselen hip-hop müziği eşliğinde açılış partisi bile düzenlenmiş.
Banksy, Temmuz 2003'te çığır açan sergisi "Turf War"ı düzenlemiş. Eski bir depoda hazırlanan sergiye canlı bir düvenin derisine popüler kültürün tüketim unsurlarını reklam tasarımında konu alan “Pop Art” hareketinin öncülerinden Andy Warhol'un portresinin işlenmesi ve Kraliçe II. Elizabeth'in şempanze kılığında tasvir edilmesi damga vurmuş; sergi Londra'da karnaval gibi ilgi görmüş.
Bu sergiyi hayvan hakları aktivistleri başta eleştirmiş ama Banksy'nin hayvanlara zarar vermeyecek şekilde özel tasarlanmış güvenli-zehirli olmayan boya kullandığı açıklanmış.
Banksy Filistin'de
Ağustos 2005'te Banksy, ekibiyle birlikte Filistin'i ziyaret etmiş; işgal altındaki toprakları utanç verircesine İsrail'den ayıran Batı Şeria Duvarı'na İsrail güvenlik güçlerinin havaya açtıkları tehdit ateşleri ve kendisine doğrultulmuş namlular altında 7 büyük duvar resmi yapmış.
Banksy’nin BM Uluslararası Adalet Divanı tarafından yasa dışı ilan edilmiş bir duvara resim çizmesi "niye yasak olsun" sorusuna kimse cevap veremezken, duvarın "Filistin'i dünyanın en büyük açık hapishanesine dönüştürdüğünü" ifade etmesi Filistin Halkının yaşadığı acılara o yıllarda Dünya kamuoyunun dikkatini çekmiş.
Banksy'nin çizimleri dikkatleri işgal altındaki Filistin halkının acılarına yöneltmiş
Sanatçı, Filistin’deki duvar çizimlerine çocukları dahil ederek, işgalin masumlar üzerindeki etkisini dünya kamuoyunun düşünmesini sağlamayı amaçlamış.
Ayrım Duvarı, Filistin (2005)
Banksy Ukrayna'da
Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle yerle bir edilen, yanmış yıkılmış binaların kalıntıları arasında yaşayan insanlara savaşın ödettiği acı bedeli dışa vuran bir dizi duvar resmiyle Kasım 2022'de Banksy ortaya çıkmış.
Gizemli sanatçı Banksy, toplam yedi eserden oluşan Ukrayna çalışmalarını Borodyanka, Irpin, Hostomel ve Kiev gibi bombalanmış yerleşim yerlerinde şablon tekniğiyle yapmış; savaşa karşı dayanışma ve direncin güçlü sembolü olarak “masumiyet” temasını kullanmış.
Ukrayna'nın Kiev şehrinde yıkılmış bir binanın duvarına çizilenler savaş mağduru insanlara tebessüm ettirmiş
Ukrayna'daki duvar resimleri, savaşın insani bedeli, Ukrayna halkının direnci ve masumiyetin çatışma ortamıyla tezatlığı üzerine dokunaklı yorumlar getirmiş; Banksy, sanatı aracılığıyla sivillerin karşılaştığı zorluklara küresel çerçevede dikkat çekmenin yanında çatışma zamanlarında barış ve normalleşmeye duyulan evrensel özlemi vurgulamış.
Resimlerden birinde judo müsabakasında genç bir çocuğun yaşlı bir adamı yere serdiği tasvirde judoda siyah kuşak sahibi Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hicvedilmiş; güçlü bir rakibe karşı zayıf olanın zaferi temsil edilmiş. Ukrayna posta servisi bu duvar resminin reprodüksiyonunu içeren bir posta pulu çıkararak çizimi ölümsüzleştirmiş.
Putin'in judoda siyah kuşak sahibi olması vurgusu Ukrayna için bir metafor haline gelmiş; Ukrayna posta servisi bastığı pulda çizimi ölümsüzleştirmiş
Banksy, Ukrayna çalışmalarını Beyaz Saray’da dünyanın gözü önünde azarlanarak halkını küçük düşüren, geçenlerde de İsrail'e destek açıklamasında bulunan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy için değil, savaşa karşı olan dirayetli duruşu sebebiyle masum insanlar için tamamlamış olmalı!
Londra’nın merkezine Banksy heykeli
Otuz yılı aşkın bir süredir genellikle beklenmedik bir anda ortaya çıkarak dokunaklı tuvallere dönüştürdüğü kamusal alanlara çizdikleriyle otoriteye meydan okuyan, Banksy, bu defa da Londra’nın en işlek meydanlarından birine gizlice kondurduğu heykelle gündemde!
Banksy, Londra'nın merkezine yerleştirdiği heykelle gündemde!
1800'Lü yıllarda yaşatılan yoğun sömürü sistemini, emperyalizmi ve Britanya askeri üstünlüğünü simgeleyen Waterloo Place Meydanı civarında 29 Nisan Çarşamba günü işe giden Londra halkı bir heykelle karşılaşmış ve konu sosyal medyayı ciddi anlamda meşgul etmiş.
Aynı gün içinde Banksy tarafından tasarlandığı teyit edilen heykelde taşıdığı bayrak yüzünden önünü göremeyen takım elbiseli bir adam, kaideden ileri doğru adım atarken tasvir edilmiş.
Milliyetçiliğin tırmanışa geçtiği günlerde Banksy önünü görmekten aciz ucuz kahramanlara seslenmiş ve Londra’ya güzel bir sanat eseri hediye etmiş. Düşündüm de aynısı bizde olsa balyozlarla heykeli kırmaya gelen kamu düzeni sağlayıcılarımız(!) sabahın ilk saatlerinde işe koyulurlardı!
Her zaman umut vardır
Hicvi, olağanüstü estetik anlayışı ve takdir edilesi zekâsıyla birleştirdiği yaratıcılığını Kara mizah ile kullanarak sürekli olarak egemenleri dışa vurma, kışkırtma, şaşırtma mesajları vermede gücünden hiçbir eksiltmeyen Banksy, gizlediği kimliğinin ardından sanatçının güncel sorunlara kayıtsız kalamayacağını savunuyor.
Maymun Parlamentosu Banksy'nin Avam Kamarasını tasvir ettiği en iddialı eserlerinden biri!
Dünyanın her yerindeki yoksulluğu ortadan kaldıracak bir resim yapılamasa da çizgilerle hiç olmazsa birilerinin gülümsemesini sağlayabilirsiniz, diye düşünüyor.
Banksy'nin tarzını ve aktivizmini örnekleyen çizimde silah yerine sevgi ve barış sembolü fırlatılıyor
Tüketime ve çok uluslu şirketlere olan bağımlılık çocuklar üzerinden anlatılarak eleştirilmiş
Ona öylesine çok bağlanan kişi var ki 2017 yılında yapılan bir kamuoyu anketinde ilk kez Londra'nın South Bank bölgesindeki Waterloo Köprüsü'ne çizdiği “Balonlu Kız” duvar resmi en çaresiz anda bile yeşerecek umut olduğunu düşünen milyonlar tarafından İngiltere'nin en sevilen sanat eseri seçilmiş.
2017 yılında yapılan bir kamuoyu anketinde "Balonlu Kız" İngiltere'nin en sevilen sanat eseri seçilmiş
Güzellikleri biriktirmenizi dilerim.
https://www.bbc.com/turkce/articles/c3w2p0yw8nlo
https://banksyexplained.com/banksy-summary-timeline/
https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/
https://banksyexplained.com/the-segregation-wall-palestine-2005/
https://www.carredartistes.com/en-fr/blog/biography-of-banksy
https://www.biography.com/artists/banksy
https://www.ebsco.com/research-starters/arts-and-entertainment/banksy
https://www.nytimes.com/2026/03/17/arts/design/banksy-identity-robin-gunningham-david-jones.html
https://www.mepanews.com/ukrayna-lideri-zelenskiyden-israile-destek-aciklamasi-62965h.htm
