Ülkemizdeki (ve de dünyadaki) online dolandırıcılar çok çalışkan(!) ve gündemi yakından takip ediyorlar. Çünkü nerede ne gelişme ne olay varsa, gündemlerine hemen alıveriyorlar. Örneğin deprem mi oldu, Afrika’da bir yerde ayaklanma mı oldu, bu konuyla paralel bir bahane ile arayanlar var. PKK ve FETÖ’nün konu edilmesi zaten çok eskiden beri geliyor. Ama ekonominin bozulması ile "Bilmemne hukuk bürosundan arıyoruz" diye başlayıp "İcra dosyanız var" diye SMS atan dolandırıcılar son dönemin telefon dolandırıcılığı showları arasında en önde.
Bugünlerde iste daha popüler olan “5G modemi dolandırıcılığı.” Operatörlerimizin herhangi bir tanesinde 5G modem değiştirme gibi bir kampanya olmadığı halde, varmış gibi arıyorlar ve alabilecekleri parayı koparmaya çalışıyorlar. Anlayacağınız 5G'nin gelmesine 4 ay var ama dolandırıcıları çoktan burada. Örneğin yaşadığım siteden bir komşu şöyle yazdı:
"Biraz önce bir numara aradı beni ve "sizin bölgenizde 5G'ye geçildi. Modeminizi değiştirmeniz gerekiyor. Ben TTnet'ten arıyorum. Yoksa internetiniz iptal edilecek" dedi. Ben de çok saçma bulduğumdan "tamam iptal edin" dedim. Modem değişimine kampanyalı olarak 4.900 tl istiyordu. Yoksa şu an almazsam 7.000 TL olacak gibi şeyler söyledi."
Aşağıdaki resimde, internete yansımış benzer bir şikâyeti görüyorsunuz. Aynen fiziksel dünyada olduğu gibi dijital dünyada da yabancılarla, bilmediğiniz insanlarla muhatap olurken çok dikkatli olun. Çünkü durum şu; dolandırıcılar cirit atıyor ve halkı koruyan sistemler eksik. O nedenle kendi kendinizi koruyun yani, gerekli önlemleri alın, farkındalığınızı arttırın ve bilmediğiniz insan ya da kurumlardan gelen mesajlara, telefonlara temkinli yaklaşın.
Bu arada sırası gelmişken başka dolandırıcılıklara da yakından bakalım:
Türkiye'deki başlıca online (Telekom) dolandırıcılık türleri
Son yıllarda dünyada ve Türkiye'de en sık karşılaşılan telekomünikasyon araçları yoluyla yapılan dolandırıcılıkların bazılarına kandırma da denebilir. Önce bunu anlatalım;
Telekom bayilerinin yasal ama kandırmacalı ifadeleri
Örnekleyelim; üç yıl önce ağustos ayında, cep telefonumun kontratının bittiğine dair bir arama geldi. Ana operatörün adı ile konuşan kişi, yeni kontratımın (aynı şartlarda) 350 TL olacağını ve onay verip vermediğimi sordu. Kabul etmedim. Çünkü henüz telefon ücretleri 100 küsür TL'ler düzeyindeydi. Telefon kapandıktan sonra, kendim ana şirketi aradım ve kontratımı sordum. Kasım ayında biteceğini ve 235 TL'ye aynı şartlarda devam edebileceğimi, onay verirsem, hemen başlatacaklarını söylediler. "Peki, kasım ayına kadar 100 kusur TL kontratım var. O devam edecek mi? Ondan sonra mı bu 235 TL?" dediğimde, onay verdiğim anda eski kontratımın sona ereceğini ve yenisini başlatacaklarını söylediler. Anlayacağınız ilk telefonla arayan kişi beni şu konularda kandırmaya çalışıyordu;
- "Daha önce kontratımı ana şirket üzerinden yapmıştım. Bayi olduğu halde, beni "ana şirket" adı ile arayarak, kontrat noktamı değiştirmeye çalıştı (çünkü müşteri başına prim alıyor)
- Vaktinden önce bittiğini söyleyerek, en az 3 ayımı kaybettirmeyi hedefledi
- Ana şirketten 100 TL'nin üzerinde pahalı fiyat verdi"
Bu tam dolandırıcılık sayılmaz ama yine de ucunda bir cins fazla paranızı kandırarak alma olayı var.
Telekom bayilerinin çok sık yaptıkları başka bir kandırmaca, mesela "3 ay ücretsiz" gibi ifadeleri öne çekerek kullanmaları, arkasından pahalı fiyatları uygulamaları. Sonunu iyice dinlemezseniz, 3 ay bedava alırsınız ama sonrasında tam tersine çok daha pahalı faturalarla karşılaşma olasılığınız var. Size söylenenleri dikkatle dinleyin ve hatta mail ile yazılı isteyin. İleride de elinizde belge olur.
Bayilerin yaptığı bir başka dolandırıcılık da şu şekilde; "Biz kontrol ettik, son 2 ayda şu kadar TL'lik ya da şu kadar MB'lık kullanıyorsunuz, size şimdi şöyle bir paket öneriyoruz" diyerek paketinizi bir üst pakete geçirmeye çalışmaları. Buna da dikkatle bakın.
Telekom hatları, modem değiştirme, operatör taklitçiliği dolandırıcılıkları
Bu maddede, operatör ya da bayii yok ama taklidini yaparak dolandırmaya çalışanlar var. Yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi "yeni bir modeme" (5G yükseltmesi, fiber yükseltme vb.) ihtiyacınız olduğunu veya hattınızda bir sorun olduğunu, o nedenle çözüm sağlayacaklarını söyleyebiliyorlar. Kurban, genellikle "yükseltme"yi ya da "soruna çözümü" gerekli zanneder, hizmeti ya da fırsatı kaybetme korkusuyla ödemeyi yapar.
Buradaki hata şu; birçok tüketici, ana şirketin adını duyduğunda, teknisyeni veya aramayı sorgulamaz, doğrulatmaz. "Hızlı Telekom altyapısı" değişikliği önerisi (5G, fiber), dolandırıcıların iddiada bulunması için bir "neden" sağlar.
Türkiye'de telekom dolandırıcılığı üzerine yapılan bir araştırma, abonelik dolandırıcılığı, CLI sahtekarlığı, telekom sektöründe katma değerli hizmet dolandırıcılığı gibi birçok dolandırıcılık yöntemi olduğunu ortaya koymuştur.
Dolandırıcılar bunu bazı bölgelerde fiziksel olarak da deniyorlar. Teknisyenler (internet, fiber, kablo, sayaç okuyucuları) ve kıyafetinde evlere geliyor ve "modeminizi kontrol etmeleri" veya "hattınızı 5G veya fibere yükseltmeleri" gerektiğini iddia ediyorlar. Ya kötü amaçlı cihaz takıyorlar, veri, donanım çalıyorlar ya da sizden sahte ücretler talep ediyorlar.
Sesli kimlik avı, vishing dolandırıcılıkları (Telefon dolandırıcılıkları)
Dolandırıcılar, banka, operatör veya devlet görevlisi gibi davranarak "kimlik sahtekarlığı" yapabiliyorlar. Bunu yakından biliyorsunuz. Muhtemelen hemen her aileden birileri aranmış durumda. O kadar yaygın.
Daha önce çalınmış olan size ait bazı kişisel verilerinizi söyleyerek güven sağlıyor ve arkasından bir nedenle mesela hesabınızda veya hizmetinizde bir sorun olduğunu söyleyerek finansal bilgilerinizi istiyor ya da ücret karşılığında veya para transferiyle "düzeltmenize yardımcı olacaklarını" iddia ediyorlar. Maalesef, birçok mağdur, karşısındakinin "düşünmeye izin vermeyen hızdaki konuşması" sonucunda banka bilgilerini vererek, yazılım yükleyerek ve izlenemeyen yollarla ödeme yaparak kendisine verilen talimatı (para göndermeyi ya da banka şifresini vermeyi) gerçekleştiriyor.
Özellikle "PKK" ya da "FETÖ" soruşturmalarının yaygın yapıldığı dönemlerde (kimliğiniz çalındı, FETÖ’cüler, PKK kullandı vs) dolandırıcıların ana malzemeleri arasındaydı. Çünkü telefon dolandırıcılığında, insanların düşünmesini engelleyecek bir endişe, korkutma tarzı ile konuşuyorlar.
Ya da bir hukuk bürosundan arayarak, hakkınızda icra dosyası olduğunu iddia edip ve dosyanın kapanması için şu kadar para ödeyin diyorlar. İlginç olan bu dolandırıcılıkta bahsedilen hukuk büroları da genellikle var. Ama Anadolu'nun bir şehrindeki, tek başına çalışan gerçek bir avukatın, her zaman ofisinde olmamasından faydalanıyorlar. Bu dolandırıcılık maalesef SMS yoluyla çok yaygın (oysa SMS firmaları BTK ve operatörler tarafından kontrol altında olmalılar).
BTK, 2024’te 123 binin üzerinde zararlı bağlantı (phishing / zararlı URL) tespit edilip engellendiğini açıklıyor. Bunların önemli kısmı banka/ödeme ekranı gibi görünen sahte siteler. Bilmediğini linkleri tıklamayın ya da banka linki gibi görünenleri tıklamadan önce kontrol edin diye hep tekrarlıyoruz.
SMS, WhatsApp, sosyal medya DM ile gelen sahte kargo, fatura, e-Devlet, banka linklerine dikkat etmek lazım. Kullanıcı o sahte linkten giriş yapınca, bilgileri alınıp hesabı boşaltılıyor veya gece 04.00’te kredi çekilip başka hesaplara aktarılıyor (Akbank örneği bu tür bir vakayı anlatıyor).
Online kripto yatırım dolandırıcılıkları
Türkiye birçok kripto para yatırım dolandırıcılığına tanık oldu. Bunda sahte platformlar, yüksek getiri vaatleri, sosyal medya üzerinden "garantili kâr" planları ya da romantik ilişkiler kullanıldı. Mağdurlar, genellikle kripto para cinsinden büyük meblağlar yatırmaya ikna ediliyor ve ardından erişimlerini kaybediyor veya platform ortadan kayboluyor. Ekonomik istikrarsızlık ve kriptoya artan ilgi, bu tür dolandırıcılıklar için verimli bir zemin oluşturuyor.
Katma Değerli Hizmet (VAS) ve abonelik dolandırıcılığı
Bu da kurbanların birçoğunun farkında bile olmadığı yaygın bir dolandırıcılık tarzı. Neden olunmuyor derseniz, çünkü çok küçük meblağlar halinde mobil faturanıza yansıyor. “Günümüzde faturasının kontrol eden mi var” desek de kontrol edenler var. İyi de yapıyorlar.
Mobil faturalarınıza "izinsiz olarak eklenen" ücretli hizmetlere (premium SMS, VAS uygulamaları) abonelik dolandırıcılıkları konusunda ülkemizde açılmış ve sonuca eremeyen davalardan bahsediliyor. Çünkü bu olaylarda maalesef, “kredi kart bilgilerini nereden aldılar” gibi karanlık noktalar var.
Dolandırıcılar, operatör sistemlerini istismar ediyor veya kullanıcıları yüksek ücretlerle otomatik olarak yenilenen "ücretsiz deneme" teklifleriyle kandırıyorlar. Bir başka tür de uygulama dükkanlarından (genellikle Android telefonlarda yaygın) yüklediğiniz uygulamaların içindeki kötücül kodlar da bu tür dolandırıcılığa yol açabiliyor. Faturanıza her seferinde 10-15 TL ekleniyor. Türkiye'deki telekomünikasyon dolandırıcılığı araştırması, abonelik dolandırıcılıklarını yaygın bir sorun olarak işaretledi.
E-ticaret ve online pazar yeri dolandırıcılığı
Tabii ki bu da çok yaygın. Ürünler (elektronik, telefon) için sahte çevrimiçi reklamlar veya pazar yeri listeleri, asla teslim edilmeyen veya kalitesiz ürünler teslim edilmesi bu sınıfa giriyor. Banka havalesi veya yabancı hesap yoluyla yapılan ödemeler olduğunda geri almak mümkün değil.
Kullanıcıların dikkat etmesi gereken hususlar
Yukarıda yazdığımız tüm dolandırıcılıklar için toplu olarak dikkat edilmesi gereken hususlar şöyle;
- Arayan kişiyi ya da teknisyeni doğrulayın: Bir operatör adına aranıp yeni modem takmanız gerektiği söylenirse: Telefonu kapatın ve onaylamak için resmi operatör numarasını (faturada veya web sitesinden) kendiniz arayın. Kapıya habersiz gelen modemi / teknik ekibi asla doğrudan kabul etmeyin. Kimlik kartı + resmi iş emri isteyin, operatör çağrı merkeziyle çapraz kontrol yapın.
- Yerinde büyük meblağlar ödemeyi kabul etmeyin: "Yükseltmeler" önerilirse hizmet planı ayrıntılarını sorun, operatörün halka açık olarak sunduklarıyla karşılaştırın. Kendileri aradığında değil ya da 850'li numaradan aradıklarında da değil ama kendiniz 444/5xx gibi resmi numarayı bizzat arayarak işlem yapın.
- “Acil, hemen şimdi” diyen herkesten şüphe edin:Polis, savcı, bankacı, operatör kim olursa olsun “hemen şimdi, yoksa…” diyorsa işin içinde bir kandırmaca var demektir.
- Faturaları ve gizli hizmetleri kontrol edin: Bilinmeyen hizmetler veya sürekli tekrarlayan ücretler için mobil/internet faturanızı inceleyin.
- Yüzde 20-30-50 gibi yüksek getirili tekliflere şüpheyle yaklaşın: Yatırım vaatleri gerçek olamayacak kadar iyi görünüyorsa (özellikle WhatsApp/Telegram aracılığıyla), olası bir dolandırıcılık olarak değerlendirin.
- Cihazlarınızı ya da hesaplarınızı başkasına vermeyin: İsteği siz başlatmadığınız ve kimliğinizi doğrulamadığınız sürece cihazlarınıza asla uzaktan erişim vermeyin.
- Resmi kanalları kullanın: Bildirimler (şikayetler) için devlet düzenleyicilerini (örneğin, TÜBİTAK, BTK) veya tüketici koruma hatlarını kullanın.
- Şüpheli numaraları engelleyin: Dolandırıcıların güven sağlamak için kullandığı 850 ile başlayan veya sahte olduğunu bildiğiniz numaraları engellemek için telefonunuzdaki uygulamaları veya yerleşik engellemeyi kullanın. İnternet üzerinde şüpheli numaraları not alanlar var. Kontrol edin. Diğer yandan 850’li hatlar operatörler için önemli ön ek. Bu engellemeler artınca kendileri de buna çözüm bulmaya çalışacaklardır (aslında zaten önlem alması gerekenlerden bir tarafta onlar var).
