Sene 1976. Amerika 200. yaş gününü muazzam etkinliklerle kutluyor. San Francisco'daki İtalyan Ticaret Ataşesi fıstık Luisa'yı tavlayıp onun zengin mahallesindeki evine taşınan sevgili arkadaşım Turgay körfeze bakan süper evini geçici olarak bana vermiş, ben de sevgili kuzenim Osman’la yüzlerce büyük yelkenli geminin Golden Gate köprüsünün altından geçişini ve yat yarışlarını harika California şaraplarının ve isli gouda peynirinin eşliğinde izliyorum. Kısacası dünyanın en tepesindeyim.
Osman geylerin onur yürüyüşünü izlememizi önerince önce pek istemedim ama sonradan o yıl başlayan ve sonra her yıl tekrarlanan bu inanılmaz gösteriye gittiğime ve fotoğraf çektiğime çok memnun oldum. Hem yürüyüşe katılan hem de onu izleyen her türlü görünüşlü ve makyajlı, her yaştan ve kökenden on binlerce kişi vardı.
Kortejin en önünde ellerinde gök kuşağı renkli eşcinsel bayraklarını sallayan motosikletli San Francisco polisleri geçti. İki yana dizilmiş halk onları epeyi alkışladı. Arkasından yine motosikletler üzerinde erkeksi lezbiyenlerden oluşan düzinelerce "Dykes on Bikes" geçti. Ellerinde ve araçlarında gey bayrakları ve nereli olduklarını gururla belirten pankartlar vardı.
Onların ardından float denilen her türlü pofuduk oyuncak, çiçek ve gök kuşağı renkli bayraklarla döşenmiş 10-15 büyük tır geçti. Üzerlerinde çılgın kıyafetler içinde bazıları aşırı makyajlı dans eden katılımcılar vardı.
Gey itfaiyecilerin, muhasebecilerin, mühendislerin, dişçilerin, doktorların, musluk tamircilerinin, sigortacıların, eski askerlerin ve emeklilerin ayrı kamyonları vardı. Çoğunda canlı müzik yapan topluluklar kocaman hoparlörlerden yüksek volüm rock 'n roll çalıyordu.
Giyim kuralları yoktu ve yaratıcılık sınır tanımıyordu. Gökkuşağı temalı kostümler vardı. Deri şort ve maskeler, glitterli vücut boyaları, drag kraliçeleri, kocaman tüyler, abartılı makyajlar ve bir miktar çıplaklık vardı. Katılımcılar ve seyircilerin bir kısmı kanatlar, ışıklı taçlar, dev tüy yelpazeler, glitter ve neon boyalar, köle tasmaları ve deri giysiler gibi çılgın aksesuarlar içindeydi.
Siyasi mesajlar da veriliyordu. "LGBTQ+ hakları insan haklarıdır" yazılı tişörtler ve pembe üçgen sembolleri her yerde görülüyordu.
Tematik gruplar da vardı. Ayı topluluğu denilen sakallı ve kıllı erkekler deri kostümlerle geçti. Gey kahramanların dev şişme balonları hem gerçekçi hem de komikti.
Bana en ilginç gelenler çeşitli ülkelerden gelen LGBTQ+ temsilcileriydi. Tıpkı olimpiyatlardaki gibi en önde geldikleri ülkenin koca bir bayrağını taşıyan gururlu bir katılımcı yürüyor, arkasından da kültürlerini yansıtan giysiler içinde diğer LGBTQ+ bireyleri ellerindeki Amerikan, yabancı ve gey bayraklarını sallıyor ve gülücükler dağıtıyorlardı.
Fransızlar, İtalyanlar, Almanlar, Meksikalılar, İngilizler, Japonlar, Ruslar, Çinliler, Hintliler ve neredeyse her milletin temsilcileri gey kültürüne göre uyarlanmış ulusal giysileriyle geçtiler.
Hayır, dekolte bindallı, zeybek ve laz kıyafetleri giymiş horon tepen ya da ellerinde pilli mumlarla çayda çıra oynayan Türk LGBTQ+ bireylerini göremedim. Herhalde ABD vizesi alamamışlardı.
San Francisco’daki LGBTQ+ topluluğunun siyasi gücü
San Francisco dünya çapında LGBTQ+ hakları hareketinin sembol şehirlerinden biri olarak bilinir. Özellikle 1960’lardan itibaren gelişen aktivizm 1970’lerde Harvey Milk’in siyasi başarısı ve AIDS krizine verilen mücadeleyle şehir gey topluluğunun siyasi gücünün en görünür olduğu yerlerden biri haline geldi. Günümüzde San Francisco’daki LGBTQ+ topluluğunun siyasi gücü yerel yönetimden ulusal politikacılara kadar uzanır.
San Francisco’nun LGBTQ+ hareketindeki siyasi gücünün temelleri 1960'larda atıldı. 1977’de Harvey Milk’in şehir denetçisi seçilmesi ABD’de açık kimliğiyle seçilen ilk eşcinsel politikacılardan biri olarak tarihe geçti. Milk yalnızca LGBTQ+ hakları için değil, işçi hakları, konut politikaları ve sosyal adalet konularında da mücadele verdi.
San Francisco’da bugün pek çok açık LGBTQ+ birey belediye meclisinden okul yönetimlerine kadar çeşitli kademelerde görev yapar. Şehrin belediye başkanı London Breed LGBTQ+ topluluğuyla yakın iş birliği içinde çalışır. Ayrıca şehirdeki sivil toplum örgütleri ve aktivist gruplar politika oluşturma süreçlerinde etkili olmaya devam ederler.
LGBTQ+ topluluğu San Francisco’nun ekonomisinde de önemli bir rol oynar. Castro Bölgesi gibi semtler turizm ve yerel esnaf açısından şehrin can damarlarından biridir. Ayrıca Apple ve Google gibi teknoloji şirketlerinin LGBTQ+ dostu politikaları şehrin hem ekonomik hem de sosyal politikalarını şekillendirir.
Moscone ve Harvey Milk suikastı
27 Kasım 1978 sabahı San Francisco Belediye Binası'nda işlenen çifte cinayet tüm kenti ve ülkeyi şok etti. Belediye Başkanı George Moscone ve Amerika tarihinin ilk açık eşcinsel meclis üyesi Harvey Milk eski deniz piyadesi ve eski belediye üyesi Dan White tarafından öldürüldü. Bu olay sadece bir politik suikast değil, aynı zamanda özgürlük ve temsil mücadelesi veren LGBTQ+ topluluğu için bir dönüm noktasıydı.
Harvey Milk politikaya gökkuşağı renklerini taşıyan ilk önemli siyasetçiydi. San Francisco’nun Castro mahallesinde bir eşcinsel olarak açıkça yaşaması, dükkan işletmesi ve politikaya atılması o dönem için radikal bir eylemdi. Eşit haklar, onur ve görünürlük için mücadele etti.
Dan White istifa ettiği belediye üyeliğine geri dönmek istemiş, ancak Başkan Moscone bunu reddetmişti. Bu kararın arkasında Harvey Milk’in etkisi olduğuna inanan White 27 Kasım sabahı tabancasını aldı ve çatıdan gizlice belediye binasına girdi ve ikisini de yakın mesafeden öldürdü.
Dan White’ın yargılanması LGBTQ+ toplumu için ikinci bir travma oldu. Avukatları White’ın ruhsal çöküntü içinde olduğunu ve Twinkie gibi şekerli yiyeceklerle kötü beslendiğini öne sürerek ceza indirimi aldı. Bu savunma hukuk tarihine Twinkie savunması olarak geçti. Yedi yıl gibi hafif bir ceza alması, iyi davranış halinde sadece beş yıl yatacağı adalet sistemine olan güveni sarstı. Bu karar LGBTQ+ bireylerin hayatının değersiz görüldüğü duygusunu pekiştirdi.
Beyaz Gece (White Night) isyanı: Öfke sokakta
21 Mayıs 1979’da Dan White’ın hafif ceza almasının ardından San Francisco sokakları öfkeyle doldu. Binlerce kişi belediye binasının önünde toplandı. Polisle çatışmalar yaşandı, 15 polis aracı ateşe verildi ve camlar kırıldı. Bu isyan gey topluluğunun yıllardır bastırılmış öfkesinden doğdu ve tarihe Beyaz Gece İsyanları olarak geçti.
O gece yalnızca bir isyan yaşanmadı, aynı zamanda polisle LGBTQ+ toplumu arasındaki gerilimin de simgesel kırılmasıydı. Polis Castro’daki barlara saldırdı, onlarca kişiyi darp etti.
Harvey Milk ölümünden bir yıl önce kaydettiği vasiyetinde “Eğer bir kurşun beynimi delecek olursa, o kurşun bütün eşcinsellerin kapılarını kıracak” demişti.
Öte yandan Harvey Milk her zaman bu kadar kötümser değildi. “Umutsuzluğa kapılmayın. Umut, bir liderin arkasına saklanabileceğiniz bir şey değildir. Hepimiz lideriz.”
Dan White beş yıl yattıktan sonra 1985’te hapisten çıktı. İki yıl sonra da garajında egzoz dumanıyla intihar etti.
2016'da California Valisi Jerry Brown Twinkie Savunmasını yasaklayan yasayı onayladı.
2021'de Başkan Biden eşcinselliği yüzünden deniz kuvvetlerinden atılmış olan Harvey Milk'in adını bir donanma gemisine verdi. Trump'ın devamlı izlediği Fox TV sunuculuğundan paraşütle Savunma Bakanlığına getirdiği ve alkolik olduğu söylenen Pete Hegseth geçen ay geminin adını değiştirdi. Bu eylemin siyasi olmadığını iddia eden Hegseth mürettebatın gemilerinden gurur duymaları gerektiğini söyledi.
ABD'de LGBTQ+ haklarının tarihi gelişimi: Devrimler, direnişler ve kazanımlar
Amerika Birleşik Devletleri'nde eşcinsel bireylerin hak mücadelesi uzun ve zorlu bir tarihsel sürecin ürünüdür. Bu mücadele başlangıçta görünmezliğe ve damgalanmaya karşı bir varoluş savaşıyken zamanla anayasal eşitlik ve medeni haklar talebine dönüştü.
1950’lerde Amerika’da eşcinsellik hem suç hem de bir ruh hastalığı olarak kabul ediliyordu. Eşcinsel bireyler polis şiddetine, işten atılmalara ve sosyal dışlanmaya maruz kalıyordu.
Kırılma noktası 28 Haziran 1969’da New York’taki Stonewall Inn adlı gey barına yapılan polis baskınına karşı çıkan direnişle geldi. 27 Haziran 1969'da New York polisi bir gey ve lezbiyen barı olan Stonewall Inn'i bastı ve müşteriler bu tacize bira kutuları ve şişeleri fırlatarak karşılık verdiler. İki gece süren isyanda yüzlerce gey ve lezbiyen polisle çatıştı.
Stonewall'dan önce eşcinselliğe iliştirilen damgalama ve bunun sonucunda ortaya çıkma korkusu çoğu gey ve lezbiyenin sessiz kalmasına neden oluyordu. Ancak Stonewall'dan sonra "eşcinsel gücü" grafitileri ortaya çıkmaya başladı. Eşcinsel Kurtuluş Cephesi ve Eşcinsel Aktivist İttifakı kuruldu ve ülkenin diğer bölgelerinde de benzer gruplar ortaya çıktı.
O zamandan beri geyler ve lezbiyenler yasama organlarına, medyaya, okullara, kiliselere ve şirketlere eşit muamele görme haklarını tanımaları için baskı uygulamak amacıyla çok sayıda örgüt kurdular. Bu gruplar statüleri ve haklarıyla ilgili kamuoyunu ve eyalet ve yerel yasaları büyük ölçüde değiştirmeyi başardılar.
Stonewall’dan sonra eşcinsel hakları mücadelesi sosyal bir harekete dönüştü. 1970’te New York’ta ilk Onur Yürüyüşü düzenlendi.
Stonewall olayından önce 49 eyalette eşcinsel eylemleri yasa dışı kılan sodomi yasaları vardı. Bu yasayı 1962'de yürürlükten kaldıran Illinois tek istisnaydı. 1970'ler ve 1980'ler boyunca bu yasaların yarısından fazlası mahkemeler tarafından ya yürürlükten kaldırıldı ya da iptal edildi. 2003 yılında Yüksek Mahkeme Lawrence v. Texas kararıyla daha önceki görüşünü tersine çevirdi.
Mahkeme kararında "Anayasa tarafından korunan özgürlük, eşcinsel kişilere evlerinin ve kendi özel hayatlarının sınırları içinde ilişkiye girme ve yine de özgür kişiler olarak onurlarını koruma seçme hakkı verir" diye yazdı. Lawrence v. Texas ülke genelinde kalan tüm sodomi yasalarını geçersiz kıldı.
Bugün 21 eyaletteki LGBTQ+ bireyleri istihdam, barınma, kamu konutları ve kredide ayrımcılığa karşı koruyan yasalara sahiptir. Son yirmi yılda ulusal düzeyde çeşitli yasalar da değiştirildi. Devlet gey ve lezbiyenleri işe alma yasağını kaldırdı ve onların ABD'ye göç etmesini yasaklayan 1952 tarihli bir yasayı geçersiz kıldı.
2020'de iş yerinde cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği ayrımcılığı yasaklandı.
Günümüzün 119. ABD Kongre'sinde hepsi Demokrat Partili, biri senatör, diğerleri milletvekili 13 açık LGBTQ+ üye vardır.
Geyler ve lezbiyenler askere gidiyor
ABD Savunma Bakanlığı geleneksel olarak eşcinselliği askerlik hizmetiyle bağdaşmaz olarak görürdü. 1993'te Başkan Bill Clinton "sorma, söyleme" diye nitelendirilen yeni bir politika açıkladı. Askerlere cinsel yönelimleri hakkında soru sorulmayacak ve gey ve lezbiyenler cinsel tercihlerini açıklamadıkları ya da eşcinsel eylemlerde bulunmadıkları sürece orduda hizmet etmelerine izin verilecekti. Askeri yetkililer yeni politikayı onayladılar.
Barack Obama adaylığı sırasında "sorma, söyleme" politikasına son verme sözü verdi. Artık eşcinseller açıkça silahlı kuvvetlerde görev yapabilecekti. 2016'da eşcinsel Eric Fanning Ordu Bakanı olarak görevlendirildi ve Senato'dan onay aldı.
Eşcinsel evlilik
Gey ve lezbiyen çiftlerin haklarıyla ilgili en hassas siyasi konulardan biri heteroseksüel çiftler gibi evlenmelerine izin verilip verilmeyeceğiydi. Önce onlara bazı ilerici eyaletlerde miras ve sağlık sigortası hakkı veren "Yasal beraberlik" statüsü verildi.
2015 yılında ABD Yüksek Mahkemesi sorunu Obergefell v. Hodges kararı ile tamamen halletti ve tüm ülkede eşcinsellere birbirleriyle evlenme hakkını verdi.
Güncel durum ve tartışmalar
Öte yandan trans bireyler hala haklarını aramaya devam ediyorlar. 2023'te 20 eyalet trans gençlerin spor ve sağlık haklarını kısıtlayan yasalar çıkardı. Florida gibi tutucu eyaletlerde okullarda cinsel yönelim tartışmaları sınırlandı. Dini inançlar nedeniyle eşcinsel çiftlere hizmet vermeyi reddetme hakkı tanındı.
2022'den bu yana 300'den fazla LGBTQ+ haklarını tırpanlamayı amaçlayan yasa tasarısı sunuldu. FBI verilerine göre cinsel yönelim temelli nefret suçları yüzde 32 arttı.
Amerikan sağının iki büyük amacından biri 2022'de gerçekleşti ve kadınların ulusal kürtaj hakkı kaldırılıp eyaletlere bırakıldı. Yüksek Mahkeme kararının alındığı gece yarısını bir dakika geçe bazı Güneyli eyaletler kadınların kürtaj hakkını hemen yasakladı.
Amerikan sağının ve özellikle evanjelistlerin ikinci büyük hedefi gey evliliğini yasaklamaktır.
Harvey Milk "Umutsuzluğa kapılmayın. Umut, bir liderin arkasına saklanabileceğiniz bir şey değildir. Hepimiz lideriz" demiş.
San Francisco 2025 Onur Yürüyüşü
Gay Pride 2024
SF Gay Pride
