Bildiğiniz gibi sosyal medya kişilerin ilgi alanlarını hızla yakalayıp, bu alanlardaki mesajları, özellikle de sponsorlu mesajları karşınıza getiriyor.
Benim yapay zekâ teknolojilerine olan ilgim sosyal medya tarafından uzun zamandır fark edildiği için ekranlarıma her gün yüzlerce mesaj düşüyor. Bu mesajlar o kadar profesyonelce hazırlanmış ki, pek çoğunun yalan ya da abartı olduğunu bilmeme rağmen araştırma dosyalarıma kaydediyorum. Ancak boş vakitlerimde de bu haberlerin doğruluğunu mutlaka araştırıyorum.
Son günlerde, yargıdaki dijital dönüşüm ve yapay zekâ üzerine araştırmalar yapıyorum. Karşıma çıkan haberleri incelemeden doğru kabul etsem hemen bir yazı kaleme alır ve şu başlıkları atarım:
“Mahkemelerde artık yapay zekâ karar veriyor…”, “Jüriler sanal gerçeklikte olay yerine giriyor…”, “Robot hâkimler davaları çözüyor…”
Adalet sisteminde teknolojik dönüşüm gerçek; ama anlatıldığı şekliyle değil.
Değişik ülkelerde, y yapay zekânın yargıda kullanımına ilişkin bazı örnekleri sizlerle paylaşmak istiyorum:
- Kanıtın görselleşmesi: VR ve 3D rekonstrüksiyon
Adaletin en kritik aşaması, "gerçeğin tespiti"dir. Geleneksel yöntemlerde jüriler ve hakimler, olayları iki boyutlu fotoğraflar veya tanık ifadeleri üzerinden hayal etmek zorundaydı. Günümüzde ise ABD ve Japonya gibi ülkeler bu süreci kökten değiştirmektedir.
- ABD uygulamaları: Florida gibi eyaletlerde kullanılmaya başlanan VR (Sanal Gerçeklik) teknolojisi, jüri üyelerinin bir suç mahallinde sanal olarak "yürümesine" olanak tanır. Bu, sadece bir görselleştirme değil, mesafelerin ve bakış açılarının bizzat deneyimlenmesidir.
- Japonya'nın teknik yaklaşımı: Japon yargı sistemi, LiDAR ve fotogrametri kullanarak milimetrik hassasiyette 3D suç mahalli modelleri oluşturur. Bu modeller, özellikle trafik kazalarında insan hatasını sıfıra indiren matematiksel bir doğrulama aracı olarak işlev görür.
Ancak bu teknolojilerin karar vermediği, sadece görselleştirme yaparak hakimlerin ve jüri üyelerinin işlerini kolaylaştırdığı unutulmamalıdır.
- Yargı sürecinde yapay zekâ: Karar destek ve otonomi
Belki de en tartışmalı alan, yapay zekânın (AI) yargıç kürsüsüne yaklaşmasıdır. Burada iki farklı felsefe öne çıkar: Verimlilik ve Tutarlılık.
- Çin'in "akıllı mahkemeleri": Çin, rutin davalarda karar taslakları hazırlayan AI yargıç asistanlarını sisteme entegre etmiştir. Yüz tanıma teknolojisiyle entegre çalışan bu sistem, katılımcıları anında doğrular ve süreci hızlandırır.
- Güney Kore ve matematiksel adalet: Güney Kore, "cezada eşitsizlik" sorununu çözmek için geçmişteki binlerce vakayı analiz eden AI Karar Destek Sistemlerini kullanır. Bu sistemler, bir hakimin o anki ruh halinden bağımsız olarak, benzer suçlara benzer cezalar verilmesini sağlayarak istatistiksel bir "hakkaniyet" zemini oluşturur.
- Sınırların ve biyolojinin dijitalleşmesi: BAE ve Singapur
Teknoloji, adaletin önündeki fiziksel ve biyolojik engelleri de kaldırmaktadır.
- BAE ve hologram mahkemeler: Birleşik Arap Emirlikleri, fiziksel mesafeleri hologram teknolojisi ve gelişmiş video konferans sistemleriyle aşmaktadır. Bu, sınır ötesi davalarda tanıkların ve avukatların seyahat zorunluluğunu ortadan kaldırırken, 2D ekranların aksine "fiziksel varlık" hissini korumayı amaçlar.
- Singapur ve ses analizi: Singapur, adaleti biyolojik bir seviyeye taşıyarak ses analiz teknolojisini devreye almıştır. İfadeler sırasında ses frekansındaki mikro değişimleri ve stres belirtilerini takip eden bu sistemler, inandırıcılık değerlendirmesinde hakimlere ek veri sunar.
Sonuç
Dijital hukuk sisteminin yükselişi, beraberinde "algoritmik önyargı" ve "yargı bağımsızlığı" gibi kritik soruları getirmektedir. Yapay zekânın geçmişteki hatalı kararları öğrenerek bu hataları geleceğe taşıma riski (statüko bias), dijital adaletin en büyük handikapıdır. Ayrıca, bir algoritmanın "şüphe" ve "vicdan" gibi insani kavramları nasıl modelleyeceği hala büyük bir belirsizlik konusudur.
Dijital hukuk sistemi, hataları minimize etme ve hızı artırma vaadiyle insanlık tarihindeki en büyük hukuk reformunu gerçekleştirmektedir. Ancak asıl sınav, bu teknolojilerin "hukukun üstünlüğü" ve "insan onuru" prensiplerini koruyup koruyamayacağı noktasında verilecektir.
Yapay zekâ ve dijital teknolojilerin adalet sistemini dönüştürdüğü bir gerçek. Ama bu dönüşüm henüz sınırlı, kontrollü ve insan merkezli olarak yürüyor. Ancak bu dönüşümün sosyal medya ve dijital platformlardaki sunumu is oldukça abartılı ve çoğu zaman da yanıltıcı oluyor.
