New York Manhattan’daki The Glass House’da 20 Kasım akşamı yapılan törende Çinli, Kırgız, Ekvatorlu ve Tunuslu beş gazeteciye 2025 Uluslararası Basın Özgürlüğü Ödülü verildi.
Deneyimli gazeteci Christian Amanpour’un sunduğu geceye Gazetecileri Koruma Komitesi (Committee to Protect Journalists-CPJ) ev sahipliği yaptı.
Fotoğraf: CPJ
CPJ verilerine göre başta Gazze’deki gazeteciler olmak üzere dünyadaki çatışmalar göz önüne alındığında 2025 aynı zamanda kayıtların tutulmaya başlamasından beri kaydedilen en ölümcül yıl oldu. Gecede ABD’deki basın özgürlüğü de mercek altına alındı.
Fotoğraf: Reuters/Davoud Abu Alkas
Otuz beş yıllık ödül tarihinde ilk defa ödül verilenlerin hiçbirinin ödülünü almaya gelememesi törene damgasını vurdu. Zira bu yıl ödül alanlardan iki tanesi hapiste, ikisi Kanada’da, biri de açıklanmayan bir Avrupa ülkesinde olmak üzere üç tanesi ise sürgünde.
Ödülü gıyabında oğlu Dong Yifu tarafından teslim alınan deneyimli Çinli gazeteci Dong Yuyu ülkesinde ilerici reformlar, hukukun üstünlüğü ve anayasal demokrasiyi savunmasıyla tanınıyor.
Diğer ödül alanlardan farklı olarak gazetecilik hayatının büyük bölümü muhalif bir yayında değil, tersine Çin’deki beş kamu gazetesinden biri olan Guangming Daily’de editör olarak geçmiş olması ve devleti çok iyi tanıması nedeniyle Yuyu’nun şu an hapiste olması akıllarda soru işareti yaratıyor.
Yedi yıl hapis cezası verilen Yuyu’ya isnat edilen suç, 2022 yılında bir Japon diplomatla öğle yemeği yemesi olarak gösteriliyor. Kendisiyle yemek yiyen Japonya’nın o zamanki Pekin Büyükelçisi olan Hideo Tarumi ve bir diğer Japon diplomat da polis tarafından bir saatliğine gözaltına alınmış ancak Japonya’nın şiddetli protestosu sonucu ikisi de salıverilmişti.
Dong Yifu hapisteki babası gazeteci Dong Yuyu’nun Çin’i çok sevdiğini ve bu nedenle gazetecilik yaptığını anlattı (Fotoğraf: CPJ)
Ekvatorlu karı-koca radyocu Elvira del Pilar Nole ve Juan Carlos Tito sığınma talebinde bulundukları Kanada’dan yayın yapmaya devam ediyorlar (Fotoğraf: CPJ)
Ödül alan araştırmacı gazeteciler Elvira del Pilar Nole ve Juan Carlos Tito Ekvator’un Baeza adlı yoksul bir bölgesinde yayın yapan tek yerel radyo istasyonunun kurucuları. Uyuşturucu kaçakçılığını haberleştrdikleri organize suç örgütlerinin hedefi haline gelmeleriyle hayatları alt üst oluyor, silahla tehdit ediliyorlar. Ekvator hükümeti taleplere rağmen onları korumayınca çareyi tüm eşyalarını sığdırdıkları dört bavulla kaçmakta buluyorlar.
Fotoğraf: CPJ
Orta Asya’da yolsuzluklar konusunda uzman bir araştırmacı gazeteci olan Kırgızistan’dan Bolot Temirov’un da benzer bir hikayesi var.
Törene sığındığı Avrupa ülkesinden video mesajı yollayan Temirov, gurbette olmanın zorluklarından, geride bıraktığı eşi ve oğluyla ilgili endişeli. Temirov, yayın yaptığı YouTube kanalı Temirov Live ve bir tür geleneksel Kırgız türkü geleneği olan Ait Ait Dese formatıyla yaptığı yayınlarla sadece Kırgızca konuşan kırsal kesime bile ulaşması nedeniyle ülkesinde bir numaralı düşman olarak tanınıyor. Sürekli takip edilen ve uyuşturucu ile bağlantılı olduğu iddiasıyla ofisi basılan Temirov bu iddiayı çürütünce mahkemede davası görülür görülmez ailesine veda bile edemeden Rusya’ya sınır dışı edildi. Eşi Makhabat Tajibek-kızı ise altı yıl ceza aldı ve şu an cezaevinde. Oğlu ise anneannesinin evinde ama velayeti devlete geçmiş olduğu için her an alınıp çocuk yurduna götürülme tehlikesi var.
Son olarak Tunuslu kadın ve insan hakları savunucusu avukat, makale yazarı ve aktivist Sonia Dahmani de hapiste olduğu için ödülünü almaya gelemeyenlerdendi.
Ülkesindeki yargı düzenini ve insan hakları ihlallerini eleştirdiği için tutuklanan Dahmani’nin Arap Baharı’nın başladığı yer olan ve bir zamanlar ifade özgürlüğü timsali sayılan Tunus’ta hücre cezasına çarptırılması eleştiriliyor.
Fotoğraf: CPJ
Onun adına ödülü kabul eden kız kardeşi Ramla Dahmani yaptığı konuşmasına, Sonia’nın hep başkalarının hakkını savunduğu ve ülkesindeki ırkçılığı eleştirdiği için en ağır cezayı ödemekte olduğunu söyledi: “Bana ‘Gerçekler ortadayken ben nasıl televizyon önünde ‘Dışarıda hava güzel, çiçekler böcekler ne hoş’ diye konuşabilirim ki?’ diye sordu” diyor kız kardeşi Ramla.
Fotoğraf: AFP/Saul Loeb
Bunun dışında törende konuşmacılar özellikle PBS ve NPR gibi kamu haberciliği yapan kanallara karşı mevcut yönetimin açtığı davalar ve Beyaz Sarah basın odasından atılan AP’den hareketle ABD’deki basın özgürlüğünün giderek daha kötüleşmesini konun alan mesajlar verdiler.
New York Times avukatı ve basın özgürlüğü uzmanı David McCraw’un da Gwenn Ifill Ödülü’ne layık görüldüğü gecede Reuters’in ABD. Dışişleri Bakanlığı Bürosu yardımcı editörü Hümeyra Pamuk da herkesi katledilen gazeteciler için bir dakikalık saygı duruşuna davet etti.
Gece sonunda dünyada gazetecilerin korunması amacıyla kullanılmak üzere 2.9 milyon dolar gibi rekor bir bağış toplandı.
Gecenin sponsorları arasında Bloomberg, Fox News Media, New York Times, Washington Post, Dow Jones/Financial Times, Associated Press, CNN ve The Guardian’ın yanısıra Microsoft, Apple, Google gibi yeni medya oyuncuları, New York Borsası, Sony, Salesforce, Hearst gibi şirketler ve Knight Foundation gibi kar amacı gütmeyen sivil toplum örgütleri de vardı.
CPJ Başkanı Jodie Ginsberg gazeteciliğin şimdi belki de hiç olmadığı kadar cesaret gerektirdiğini vurgulayıp “Ancak hepimiz yan yana güçlü bir duruş sergilersek daha az cesaret gerekecek. Gerçeği anlatmak için her şeyi riske eden meslektaşlarımızın gösterdiği cesaretin en azından yarısını gösterelim” diye konuştu.
Afganistan’daki Kabul Times’ın ofisinde şu motto baş köşede: “Size doğruları ve rakamları iletmeye görev edinmiş bir medya” (Fotoğraf: AP/Rodrigo Abd)
