18 Eylül 2009

Milliyetçilik Üstüne Bir Peşrev

Milliyetçilik üstüne sorular üretmek, aklımızın erdiğince, dilimizin döndüğünce tartışmak farz oldu...

Anlaşıldı...

Milliyetçilik (Arı dilde karşılığı: Ulusalcılık) üstüne sorular üretmek, aklımızın erdiğince, dilimizin döndüğünce tartışmak farz oldu... Bir milli maç sonrası yazılan “milli gurur” konulu sıradan bir Tırmık bile bir tartışmayı ateşleyebiliyor. Öyleyse milliyetçilik, milli, ulusalcılık, ulusal, ulus, ulus devlet gibi kavramları tartışmamız sahiden gerekli.

Öyleyse buyrun.

“Bu da nereden çıktı şimdi” demeyin. Bir yerden çıkmadı. Epeydir -Türkiye’de en azından 100 yıldır- hep vardı. Avrupa’daki varlığı daha da gerilere uzanıyor. Neredeyse 300 yıldır hep vardı ve var.

Ama 21. yüzyılın başında, özellikle Türkiye için milliyetçilik (=ulusalcılık) derinlemesine hesaplaşılması, iyice çözümlenmesi (=analiz edilmesi) gereken bir kavram oldu.

* * *

Milliyetçilik kapitalizmin çocuğu. Onun rahminde tohumlandı; onun ellerinde doğdu, büyüdü. Kapitalistlerin, öteki ülkelerin kapitalistleriyle başedebilmek, pazara yabancı kapitalistlerin sızmalarını önlemek için sarıldığı bir ideolojik silahtı. Milli bayrağın altında toplanan yoksullara etkili bir kimlik kazandırdı. Kapitalistlere gümrük duvarlarıyla pekiştirilmiş milli pazarda sermaye birikimi ve yoğunlaşması için elverişli koşulları yarattı. Milli bayrağın altında toplanan, milli marşların gümbürtüsüyle yürekleri kabarmış milli ordular ya bir başka milli ordunun saldırısını savuşturdular yada bir başka milletin pazarını da ele geçirmek için saldırdılar.

Milliyetçilik ulus-devletler doğurdu.

İlerici, devrimci bir ideolojiydi.

Feodalizm denen geri üretim ilişkilerini paramparça edip, yarı-köle (yada yarı-özgür) köylü kitlelerini hukuksal olarak özgür yurttaşlara, sosyal olarak sanayi proletaryasına dönüştürdü. O ulus-devletin sınırları içinde yaşayan uyruklarına yeni bir kimlik kazandırdı. Almanlara “Alman olmakla gurur duyuyorum” dedirtti. İtalyanlara “Gururluyum, çünkü İtalyanım”, Fransızlara “Fransa Fransızlarındır”. Milliyetçiliğin geç ulaştığı, ulus-devletini geç kuran Türkler de “Ne mutlu Türküm diyene” demeyi yeğlediler.

İlerici, devrimci bir ideolojiydi. Kapitalizmin daha ileri aşamalarına yol açacak büyük keşifleri, buluşları başlattı; paraca destekledi, değerlendirdi. Ülkesinin pazarlarını gümrük duvarları ile koruyup, milli sermayeyi güçlendirdi; ülkenin kalkınmasının, zenginleşmesinin dinamosu oldu.

Semirip güçlenene kadar kilise ile dost geçindi. Yeterli güce ulaşınca kilisenin egemenliğine ardarda öldürücü darbeler indirdi. Laikliğin temellerini atıp demokrasiye -Atina demokrasisinin seçkinler ve varsıllarla sınırlı içeriğini aşarak - çağdaş içeriğini kazandırdı.

Sanatta, kültürde, felsefede, bilimde, teknolojide çığır açan devrimlere ebelik etti.

İlerici, devrimci bir ideolojiydi.

İdi...

* * *

İlk öldürücü darbeyi Marks’tan yedi. Vatansızlaşan sermayeye karşı işçilerin ulus-devlet sınırları ve milliyetçi ideoloji içine hapsedildiklerini dahice bir sezgiyle gören Marks “Dünyanın bütün işçileri birleşiniz” çağrısıyla işçilerin enternasyonal birliğini savundu.

İkinci –ve galiba sonuncu- darbe ise kapitalizmin içinden fışkırdı. 20. yüzyılın sonlarında doğan, kısa sürede başat nitelik kazanan küreselleşme (=globalizm) milliyetçiliğin ve onun ulus-devletinin temellerini dinamitledi.

Kapitalizm kendi doğurduğu ideolojiyi (milliyetçilik) ve kendi yarattığı devlet modelini (ulus-devlet) şimdi kendi elleriyle boğuyor.

Milliyetçilik 17 ve 18. yüzyıllarda ilerici ve devrimci bir ideoloji idi.

İdi.

Şimdi tutucu ve gerici bir ideoloji.

Kapitalizm açısından tutucu. Çünkü onun gelişmesine, dünya pazarlarında kısıtsız, engelsiz dört nala dolaşabilmesine engel oluyor.

Kapitalizmi yıkacak, daha adil bir dünya kuracak toplumsal güçler açısından ise tutucudan da öte, gerici, çağdışı bir ideoloji. Çünkü sosyalizme açılan yolda yürüyenlerin ayağında tam bir pranga...

Gel gör ki toplumun bilincinin derinliklerinde kök salmış ideolojiler öyle bir çırpıda yok olmuyor. Toplumsal ve ekonomik karşılıkları kalmadığı zaman da varlıklarını bir ideoloji olarak sürdürebiliyor; insanların özellikle siyasal yönelim ve tercihlerinde etkili hatta bazan belirleyici olmayı başarabiliyorlar...

Milliyetçilik de öyle.

Kimi coğrafyalarda mikro-milliyetçilik denen akımlarla, kimilerinde ulus-devleti ne bahasına olursa olsun korumak isteyen çabalarla varlığını sürdürüyor.

* * *

Kanımca bugün Türkiye’de bir ideoloji olarak milliyetçilik (“Ulusalcılık” olarak da okuyabilirsiniz), toplumu ve özellikle aydınları iki ayrı safa bölen, karşı karşıya getiren ana eksenlerden biri ve en başatı.

O yüzden bu Tırmık, “Milliyetçilik üstüne sorular üretelim, aklımızın erdiğince, dilimizin döndüğünce tartışalım mı ?” diye başladı.

“İyi de hep bildiklerimizi anlattın, yineledin” diyenler olacak.

Doğrudur. Ama bu Tırmık da zaten bir “peşrev yazısı”ndan ibaret.

Yani arkası gelecek...

Yazarın Diğer Yazıları

Aklıma düştün Osman (Kavala)

Yüreğimde kocaman bir umut besliyorum. 24 Aralık akşamı, yılın en uzun gecelerinden biri başlarken seni kucaklayacağımız umudunu…

Kitleye tapmak, kitle eyleminden korkmak

AKP Reisi’nin kitlelerin eyleminden, daha doğru bir deyişle "eylemli kitlelerden" de ölümüne korktuğu gerçeğini de göz ardı edemeyiz

Bir ütopya yazmak istedim…

Fark ettim ki bu yazıdaki ütopya mümkün değildi; distopya ise baştan sona yazarın habis ruhunu yansıtıyordu