Ekonomi

Petroldeki düşüş, cari açık kabusundan uyandırdı

Temmuz sonuna doğru 147 dolara kadar çıkan petrol fiyatlarının yüksek seviyelerinde devam etmesi Türkiye'nin cari açığını 73 milyar dolara çıkaracaktı. Ancak gerileyen fi

22 Ekim 2008 03:00

Temmuz sonuna doğru 147 dolara kadar çıkan petrol fiyatlarının yüksek seviyelerinde devam etmesi Türkiye'nin petrol faturasını 26 milyar dolara cari açığını ise 73 milyar dolara çıkaracaktı. Ancak gerileyen fiyatlarla petrol faturası da 20 milyar dolarla sınırlı kalacak.

Türkiye, ham petrol ithalatına bu yılın ilk 6 ayında 2007 yılının tümüne ödediği kadar para ödedi. Türkiye'nin ilk 6 ayda ödediği yüksek fatura, yılın son 5 ayındaki oluşması beklenen düşük fiyatlara rağmen petrol faturasını 20 milyar dolara çok yaklaştıracak. Yapılan hesaplamalara göre ham petrolün ortalama fiyatı 120 dolar olsaydı cari açık 63, 140 dolar olsa 73 milyar dolara kadar çıkabilecekti.

Ortalama varil fiyatının 111 dolar düzeyinde olacağı beklenirken, doğalgaz gibi diğer enerji kalemlerinin de etkisiyle cari açığın 15-19 milyar dolar daha yüksek kesinleşeceği hesaplanıyor. Ancak Türkiye, ortalama ham patrol fiyatının 140 dolar düzeyinde ve cari açığın 73 milyar dolara çıkacağı kabus senaryosundan kurtulmuş görünüyor. Türkiye, 2009 petrol fiyat tahminini ise 105 dolar gibi ihtiyatlı bir düzeyde belirledi. Eğer petrol fiyatları gelecek yıl 105 dolardan daha düşük düzeyde oluşursa, bu sefer ilişki tersine dönecek ve petrol faturası hedeflenen cari açığı olumlu etkileyecek.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilerine göre bu yılın ilk 6 ayında ithal edilen ham petrolün ortalama varil fiyatı 104 dolar oldu. İlk 6 ayda ham petrole 11.4 milyar dolar harcandı ve 83.5 milyon varil ham petrol ithal edildi. 2007 yılında ithal edilen ham petrolün ortalama varil fiyatı ise 69 dolar düzeyinde gerçekleşmişti. Geçen yılın tümü boyunca harcanan para ise 11.8 milyar dolar olmuştu. Bu durumda 2008'in ilk 6 ayında ham petrol için harcanan kaynak, 2007 yılı boyunca harcanan kaynağa çok yaklaşmış oldu.

1 dolarlık artış 530 milyon dolar artırıyordu

Petrol fiyatları uluslararası piyasalarda temmuz sonunda 147 dolara kadar çıkmıştı. Ağustostan itibaren ise önce 110 dolar seviyesinde seyreden petrol fiyatları, ekimde 70 dolar civarına düştü. Enerji piyasaları konusundaki isabetli tahminleri ile tanınan Goldman Sachs, bu yıl 4. çeyrekte ham petrol fiyatlarının ortalama 75 dolar, yılın sonunda ise 70 dolar olmasını beklediğini açıklamıştı.

Yapılan hesaplamaya göre Türkiye'nin bu yıl ham petrole ödeyeceği tutarın 19 milyar doları geçmesi bekleniyor. Bu hesaplama, temmuzda ortalama varil fiyatının 120 dolar, yılın son 5 ayında ise 80 dolar olarak gerçekleşeceği varsayımına göre yapıldı. Bu hesaplama gerçekleştiği taktirde Türkiye'nin bu yılki ortalama ham petrol alım fiyatı ise 111 dolar olarak belirlenecek. Bu rakam geçen yıl 69 dolar olmuştu.

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), petrol fiyatlarındaki her 1 dolarlık artışın Türkiye'nin enerji ithalat faturasını 530 milyon dolar artırdığını hesaplıyor. DPT, 2008 için cari açık tahminini ortalama 75 dolarlık fiyat üzerinden 39.2 milyar dolar olarak belirlemişti.

Eğer 2008 yılında Türkiye'nin ortalama ham petrol ithalat fiyatı 111 dolar olursa, cari açığı 19.1 milyar dolar yukarı çıkaracak. Bu durumda cari açık 39.2 milyar dolar değil, 58.3 milyar dolar olacak. Yapılan hesaplamalara göre ham petrolün ortalama fiyatı 120 dolar olsaydı cari açık 63, 140 dolar olsa 73 milyar dolara kadar çıkabilecekti. Doğalgaz fiyatları, petrol fiyatlarındaki düşüş veya artışları 6-9 ay gecikmeyle izliyor.

Bu durumda 2007 sonundaki nisbeten düşük gaz fiyatları, bu faturayı bir miktar aşağı çekip cari açığı 50-55 milyar dolara kadar indirebilecek. Ancak doğalgazda, yüksek petrol fiyatlarının olumsuz etkisi ise gelecek yıl başı ile marttan itibaren kendini hissettirecek.

Düşük fiyat açığı olumlu etkiler

2009 bütçesinde ham petrolün varil fiyatının 105 dolar olarak öngörüldüğü belirtiliyor. Bu durumda Türkiye'nin gelecek yıl ham petrole 18-19 milyar dolar ödeyeceği öngörülmüş oluyor. Bu ihtiyatlı tahmin değil de, söz gelimi 80 dolarlık ortalama fiyat oluşursa Türkiye'nin faturası 2009 yılında 14 milyar dolara inecek. Yani düşük petrol fiyatının cari açığa olumlu etkisi 5 milyar dolar olacak. Ayrıca Merkez Bankası 31 Ekim'de yeni enflasyon raporunu açıklayacak. Burada da petrol fiyatlarının geleceği ve Türkiye ekonomisine yönelik etkileri ile MB'nin tahminlerinde hangi fiyatı esas alacağını açıklaması bekleniyor.

ETİKETLER

haber