Ekonomi

Akaryakıt zammını ÖTV tetikledi

Benzine yapılan 8-10 kuruşluk rekor düzeyde zam,yüzde 12'ye varan ÖTV zammından sonra çok daha hissedilir oldu.

23 Ekim 2009 03:00

Benzine yapılan 8-10 kuruşluk rekor düzeyde zam,yüzde 12'ye varan ÖTV zammından sonra  çok daha hissedilir oldu.

Türkiye'nin benzin fiyatlarını belirlerken baz aldığı en yakın petrol piyasası olan Akdeniz pazarında ürün fiyatları artınca, benzine de 8-10 kuruş gibi rekor düzeyde zam yapma ihtiyacı duyuldu. Akdeniz pazarındaki fiyat artışı ise ham petrol fiyatının önceki gün varil başına 79 dolara ulaşmasıyla gerçekleşti. Böylece benzin fiyatları litre başına 3.36 TL'ye çıkarak, tavan fiyat uygulamasındaki 3.34 TL'lik rekoru da kırmış oldu. Ancak benzin fiyatlarındaki bu artışın etkisi, hükümetin temmuz ayında ÖTV'ye yüzde 12'ye varan oranda yaptığı zamla çok daha hissedilir oldu. Bu dönemde akaryakıt dağıtım ve bayilerin payı ise değişmedi. Son zam, petrol fiyatlarındaki ve vergideki artıştan kaynaklandı.
 
Kâr marjı sadece 3 kuruş arttı

Benzin fiyatları 27 Haziran-27 Ağustos döneminde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun (EPDK) aldığı karar ile tavan fiyat uygulamasına göre belirlendi. Bu dönemde dağıtım ve bayi kârları 1 litre benzin içinde her biri için 12.5 kuruş ile sınırlandırıldı. Ancak bu dönemde; önce petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle akaryakıta kamu eliyle zam yapıldı. Daha sonra hükümet, bütçeye daha fazla gelir sağlamak için ÖTV'yi artırdı. Bu ise vatandaşa vergi zammı olarak yansıdı. Bu uygulama tavan fiyatı amacından saptırdı. Tavan fiyat uygulaması bittikten sonra ise EPDK sektörü uyararak, kâr marjlarında ani artışlar yapılırsa yeniden tavan fiyat belirleyebileceğini bildirdi. Sektör kâr marjlarını artırmaktan çekindi. Tavan fiyat uygulamasının bittiği tarihten bugüne kadar, akaryakıt bayileri kâr marjlarını en fazla 3 kuruş artırdı. Şu anda bayilerin 1 litre içindeki kâr marjı 15-16 kuruşu geçmiyor.
 
ÖTV zammı KDV'yi de artırdı

Kâr marjlarında büyük artış olmaması nedeniyle, tüketici şu anda petrol fiyatlarındaki artışın ürünlerin rafineri çıkış fiyatına yansımasından etkilenir oldu. TÜPRAŞ, 2005'ten beri çıkış fiyatlarını yayımlamıyor ancak Akdeniz Pazarı'ndaki artış ve azalışlara göre hareket ediyor. Son dönemin en büyük vergi artışı ise benzin fiyatlarındaki Özel Tüketim Vergisi üzerinden yapıldı. Hükümetin yaptığı vergi zammı, ürün çeşidine göre yüzde 10-15 aralığında bulunuyor.

Temmuz ortasındaki vergi zammı o dönemde fiyatlara yüzde 7 oranında yansıdı. Bunun etkisi ise hâlâ devam ediyor. KDV ise benzin fiyatlarına ÖTV dahil edildikten sonra alındığı için, etkisi daha fazla hissediliyor. Benzin fiyatları içerisinde verginin vergisi de alınmaya devam ediliyor. ÖTV'ye yapılan her zam KDV'nin matrahını da artırıp daha çok gelir toplanmasını sağlıyor. Bu nedenle Türkiye hâlâ Avrupa'da benzin fiyatları içinde en yüksek vergiyi ödeyen ülke konumunda bulunuyor. Ürün fiyatları yani rafineri çıkış fiyatları ise ülkeden ülkeye değişiklik gösteriyor. Burada pazara yakınlık da önemli rol oynuyor. İtalya ve Yunanistan Akdeniz Pazarı'na daha yakın olmasına rağmen Türkiye ile kıyaslandığında rafineri çıkış fiyatları açısından büyük farklar bulunmuyor.
 
BENZİN FİYATINDA KAR MARJI ORANI SADECE YÜZDE 7,9 (%)  
 
Önce
Sonra
Rafineri
26,6
23,3
Vergiler
61,2
68,8
Kar marjları
12,2
7,9
 
 
VERGİSİZ FİYATTA BENZİN TÜRKİYE'DE UCUZ (Euro/litre)
Ülke      
Kurşunsuz benzin   
Motorin
Türkiye
0.46-0.46
0.46-0.46
İspanya
0.47-0.48
0.46-0.48
İtalya
0.49-0.50
0.47-0.50
Yunanistan
0.49-0.54
0.49-0.51
 
 
 
BENZİN ALIRKEN NE KADAR VERGİ ÖDENİYOR (TL/Litre)
 
Vergi zammı öncesi
Vergi zammı sonrası
Ürün
ÖTV
KDV
Toplam
ÖTV
KDV
Toplam
95 oktan kurşunsuz
1.49
0.46
1.95
1.69
0.48
2.17
Motorin
1.00
0.37
1.37
1.15
0.39
1.54
Kırsal motorin
0.93
0.36
1.29
1.08
0.37
1.45
LPG
0.56
0.25
0.81
0.61
0.26
0.87
 
(*) KDV oranlarındaki artış ÖTV artışının etkisinden kaynaklanıyor. KDV fiyata ÖTV dahil edildikten sonra yansıyor

Akaryakıtta bayi karı artmadı

Akaryakıt Ana Dağıtım Şirketleri Derneği (ADER), dağıtıcı ve bayi kârlarında herhangi bir artış olmamasına rağmen benzinde yükselen fiyatlarda, sabit olarak uygulanan verginin yanı sıra ham petrol fiyatlarında yaşanan yükselişin de etkili olduğunu vurguladı. ADER'den yapılan açıklamada, pompa fiyat oluşumu ayrıntılı olarak gösterilirken benzin fiyatlarındaki vergi payı, diğer ülkelerle karşılaştırıldı. Açıklamada Türkiye'nin, dünyada akaryakıttan en yüksek vergiyi alan ülke olarak göründüğüne dikkat çekilerek vergi oranının ABD'de yüzde 15, Avrupa Birliği ülkelerinden İspanya'da ise yüzde 52 oranında seyrettiği belirtildi.
 
Jandarmadan 30 ilde kaçak akaryakıt operasyonu

30 ayrı ilde eş zamanlı olarak 100'e yakın akaryakıt istasyonuna yönelik jandarma operasyonunda, kurdukları düzenekle kaçak akaryakıtı yasal olanı ile birlikte sattıkları iddia edilen çok sayıda kişi gözaltına alındı. Jandarma, Ankara başta olmak üzere 30 ilde "By-pass" adı verilen operasyonu başlattı. Operasyona Enerji Piyasası Denetleme Kurulu (EPDK) müfettişleri ve vergi denetçileri de katıldı. Operasyon sonucu, kaçak akaryakıt sattığı ileri sürülen istasyonların, yeraltına ikinci bir depo koydukları ve bu depo içindeki akaryakıtın ayrı bir hat ile pompaya bağlandığı tespit edildi. Operasyon sonucu çok sayıda kişi gözaltına alındı