- A +

Kürt sorununun ekonomik bir mesele olduğunu düşünenlerin sayısı eskiden epey fazlaydı. Sonra o kadar basit olmadığı anlaşıldı. Fakat bu sefer de çubuğu öbür tarafa öyle büktük ki, sorunun önemli bir kısmının ekonomik olduğunu unuttuk, bana kalırsa.

Kürtlerin kendilerini en altta hissetmelerini sağlayacak ekonomik nedenler varlığını koruyor. O nedenler olmasaydı ne olurdu, sorusunun yanıtını bilmiyoruz. Örneğin Batman’da çalışmak isteyen her 4 kişiden biri işsiz olmasaydı da, Karaman’da, Konya’da, Kütahya’da olduğu gibi tam istihdam mevcut olsaydı, yani herkes çalışıyor olsaydı…

Evet, evet, “Karaman’da, Konya’da, Kütahya’da olduğu gibi tam istihdam mevcut olsaydı” dedim! Çünkü bilmem farkında mısınız ama işsizlik de fena halde eşitsiz dağılmış durumda. Türkiye İstatistik Kurumu’nun verilerine göre işsizliğin en yüksek olduğu (%) 10 il şöyle:

1

Batman

23,4

2

Mardin

20,6

3

Siirt

20,5

4

Şırnak

20,1

5

Diyarbakır

18,7

6

Şanlıurfa

16,3

7

İzmir

15,4

8

Osmaniye

14,0

9

Adana

13,2

10

Mersin

12,4

Bir de Türkiye İstatistik Kurumu’nun verilerine göre işsizliğin en düşük olduğu 10 şehre bakalım:

1

Karaman

4,2

2

Konya

4,7

3

Manisa

5,1

4

Uşak

5,4

5

Afyonkarahisar

5,6

6

Aksaray

5,8

7

Ardahan

5,8

8

Çorum

5,9

9

Kütahya

6

10

Nevşehir

6

(Kaynak: TÜİK, İl bazında temel işgücü göstergeleri, 2013 *)

Şaşırtıcı değil mi? İç Anadolu ve İç Ege neredeyse tam istihdamla çalışıyor. Yani AKP’nin oy depoları olan şehirler işsizlik diye bir şey bilmiyor. Bu şehirlerin aynı zamanda son referandumda AKP’ye en büyük desteği verenler olması rastlantı mı sizce?  (Onlar olmasa referandumdan hayır çıkacaktı.)

İnsanın işi varsa, evinde çorba kaynıyorsa, geleceğe umutla bakar. Bunun tersi de doğru: İş olmayınca umut da olmuyor. TÜİK, Yaşam Memnuniyeti Araştırmasına göre (2013), en umutsuz 10 şehre bakalım:

İllere göre umut düzeyi  (Umutsuz %)

Diyarbakır

36,0

Tunceli

32,8

Düzce

30,4

Mardin

30,0

Bitlis

29,7

Adana

29,6

Muş

29,4

Mersin

29,0

Antalya

28,8

Şanlıurfa

28,6

 


Güneydoğu ekonomisinin son dönemde hiç gelişmediğini söyleyecek değilim. Türkiye büyürken Güneydoğu da büyüdü. Ama yine de yüzde 25’lere varan işsizliği emecek ölçüde bir büyüme değildi bu.

2004 ile 2014 arasında Türkiye ekonomisi kabaca 4 kat büyüdü. Bu dönemde bazı iller, Türkiye ortalamasının da üzerinde büyüdü. (Mesela Kocaeli.) Güneydoğu şehirleri, hızlı büyüyen iller arasında değildi. Bölge illerinde üretilen gayri safi yurtiçi hasıladaki artış, üç aşağı beş yukarı, Türkiye’nin geri kalanıyla aynıydı. Oysa mesela Batman’ın ihtiyacı, Türkiye ortalaması kadar büyümek, zaten işsizlik diye bir şey tanımayan Karaman’la aynı hızda gelişmek değil, onun 2-3 katı büyüyebilmekti. Yüzde 25’lik işsizlik ancak böyle yüzde 10’lu seviyelere çekilebilirdi.

Olmadı. (Bunun sebepleri, ayrı bir yazının konusu.)

Şehirler 10 yılda ne kadar büyüdü?

İl Bazında Gayrisafi Yurtiçi Hasıla, iktisadi faaliyet kollarına göre, 2004-2014

(Cari fiyatlarla, TL)

                                2004                       2014

Kilis

  466 088

 1 756 295

Tunceli

  542 118

 1 917 421

Iğdır

  754 826

 2 626 456

Hakkari

  887 802

 3 202 470

Bingöl

  810 476

 3 404 742

Kars

 1 201 337

 3 713 481

Siirt

  841 335

 3 868 573

Bitlis

  972 600

 4 073 177

Ağrı

 1 452 201

 4 669 731

Muş

 1 348 819

 4 833 214

Karaman

 1 703 355

 5 847 774

Şırnak

 1 403 443

 5 874 947

Yalova

 1 387 456

 6 368 359

Batman

 1 796 704

 6 517 186

Adıyaman

 2 154 194

 8 095 882

Mardin

 2 448 205

 10 420 739

Van

 2 609 317

 10 684 919

Kütahya

 3 439 801

 11 321 384

Kahramanmaraş

 4 979 086

 17 063 050

Şanlıurfa

 4 919 614

 17 824 505

Diyarbakır

 5 747 060

 20 751 651

Tekirdağ

 7 720 058

 29 620 421

Kayseri

 8 381 493

 30 273 400

Gaziantep

 8 551 516

 35 077 012

Adana

 11 614 408

 41 813 831

Konya

 11 875 486

 43 933 757

Antalya

 18 756 295

 65 038 931

Kocaeli

 16 501 916

 73 963 086

Bursa

 22 770 790

 82 779 436

İzmir

 37 750 431

 127 429 459

Ankara

 55 545 009

 186 977 438

İstanbul

 173 019 044

 622 761 611

Türkiye

 577 023 497

2 044 465 876

Sonuç: Evet, sorun sadece ekonomik değil ama aynı zamanda ekonomik.

(*) TÜİK’in iller bazında işsizlik ve gayri safi yurtiçi hasıla verileri maalesef eski tarihli.

Okuyucu Yorumları